เส้นทางความก้าวหน้าครู จากครูผู้ช่วย สู่ ครูเชี่ยวชาญพิเศษ

ระบบวิทยฐานะครูตามหลักเกณฑ์ ว 9/2564 ถูกออกแบบมาเพื่อสร้างเส้นทางความก้าวหน้าทางวิชาชีพที่ชัดเจนสำหรับครู โดยแบ่งวิทยฐานะออกเป็น 5 ระดับ แต่ละระดับมีระดับการปฏิบัติที่คาดหวัง คุณสมบัติ และเงื่อนไขการขอรับการประเมินที่แตกต่างกันไป การออกแบบเส้นทางความก้าวหน้านี้อิงตามแนวคิดที่ว่าครูต้องมีการพัฒนาให้มีสมรรถนะในการปฏิบัติงานสูงขึ้นตามระดับการปฏิบัติที่คาดหวังตามตำแหน่งและวิทยฐานะ​

ภาพรวมวิทยฐานะครู 5 ระดับ

วิทยฐานะครูตามระบบใหม่ประกอบด้วย 5 ระดับ โดยแต่ละระดับสะท้อนถึงความเชี่ยวชาญและความสามารถในการสร้างผลกระทบต่อผู้เรียนและวงวิชาชีพที่แตกต่างกัน ดังนี้​

1. ครู (ไม่มีวิทยฐานะ) – ปฏิบัติและเรียนรู้ (Execute and Learn)
2. ครูชำนาญการ – ปรับประยุกต์ (Apply and Adapt)
3. ครูชำนาญการพิเศษ – แก้ไขปัญหา (Solve the Problem) และริเริ่มพัฒนา (Originate and Improve)
4. ครูเชี่ยวชาญ – คิดค้นปรับเปลี่ยน (Invent and Transform)
5. ครูเชี่ยวชาญพิเศษ – สร้างการเปลี่ยนแปลง (Create an Impact)

ครู (ไม่มีวิทยฐานะ)

ระดับการปฏิบัติที่คาดหวัง

ครูที่เริ่มบรรจุเป็นครูผู้ช่วยต้องสามารถจัดการเรียนรู้โดยเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ และเรียนรู้เพื่อพัฒนาตนเองให้มีความรอบรู้ในเนื้อหาและสมรรถนะวิชาชีพครู ในระหว่างที่มีการเตรียมความพร้อมและพัฒนาอย่างเข้ม​

ระดับการปฏิบัติที่คาดหวังคือ ปฏิบัติและเรียนรู้ (Execute and Learn) กล่าวคือ สามารถปรับประยุกต์การเรียนรู้และการปฏิบัติงานจนปรากฏผลลัพธ์กับผู้เรียนได้ตามมาตรฐานตำแหน่ง​

คุณสมบัติและเงื่อนไขการขอรับการประเมิน

สำหรับการขอมีวิทยฐานะครูชำนาญการ ครูต้องมีคุณสมบัติดังนี้​

• มีระยะเวลาการดำรงตำแหน่งครูไม่น้อยกว่า 3 ปี
• มีผลการประเมินการพัฒนางานตามข้อตกลง (PA) ย้อนหลัง 3 รอบ โดยมีผลการประเมินในแต่ละรอบผ่านเกณฑ์ที่กำหนด
• มีวินัย คุณธรรม จริยธรรม และจรรยาบรรณวิชาชีพ

ครูชำนาญการ

ระดับการปฏิบัติที่คาดหวัง

ครูชำนาญการต้องสามารถปรับประยุกต์ (Apply and Adapt) ความรู้และศาสตร์การสอนมาใช้ในการจัดการเรียนรู้ได้อย่างเหมาะสมกับบริบทและความแตกต่างของผู้เรียน รวมถึงแก้ไขปัญหา (Solve the Problem) ในการจัดการเรียนรู้และการจัดการชั้นเรียน และส่งเสริมให้ผู้เรียนมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์​

คุณสมบัติและเงื่อนไขการขอรับการประเมิน

สำหรับการเลื่อนเป็นวิทยฐานะครูชำนาญการพิเศษ ครูต้องมีคุณสมบัติดังนี้​

• มีระยะเวลาการดำรงตำแหน่งครู วิทยฐานะครูชำนาญการ ไม่น้อยกว่า 3 ปี
• มีผลการประเมินการพัฒนางานตามข้อตกลง (PA) ย้อนหลัง 3 รอบ โดยมีผลการประเมินในแต่ละรอบผ่านเกณฑ์ที่กำหนด
• มีวินัย คุณธรรม จริยธรรม และจรรยาบรรณวิชาชีพ

ภาระงาน

ครูชำนาญการต้องมีภาระงานเป็นไปตามที่ ก.ค.ศ. กำหนด ได้แก่​

• ชั่วโมงสอนตามตารางสอน
• งานส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการเรียนรู้
• งานพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
• งานตอบสนองนโยบายและจุดเน้น

ครูชำนาญการพิเศษ

ระดับการปฏิบัติที่คาดหวัง

ครูชำนาญการพิเศษต้องสามารถริเริ่มพัฒนา (Originate and Improve) ปรับปรุงพัฒนางานให้ดีกว่าเดิมได้ และสอนให้ผู้เรียนมีกระบวนการคิด ประเด็นท้าทายที่เสนอต้องแสดงให้เห็นถึงการริเริ่มพัฒนาการจัดการเรียนรู้และพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นหรือมีการพัฒนามากขึ้น​

คุณสมบัติและเงื่อนไขการขอรับการประเมิน

สำหรับการเลื่อนเป็นวิทยฐานะครูเชี่ยวชาญ ครูต้องมีคุณสมบัติดังนี้​

• มีระยะเวลาการดำรงตำแหน่งครู วิทยฐานะครูชำนาญการพิเศษ ไม่น้อยกว่า 4 ปี
• มีผลการประเมินการพัฒนางานตามข้อตกลง (PA) ย้อนหลัง 4 รอบ โดยมีผลการประเมินในแต่ละรอบผ่านเกณฑ์ที่กำหนด
• มีวินัย คุณธรรม จริยธรรม และจรรยาบรรณวิชาชีพ

ครูเชี่ยวชาญ

ระดับการปฏิบัติที่คาดหวัง

ครูเชี่ยวชาญต้องสามารถคิดค้นปรับเปลี่ยน (Invent and Transform) สร้างสรรค์สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี เพื่อยกระดับการทำงานในห้องเรียนให้ดีขึ้นได้ สอนให้ผู้เรียนค้นพบองค์ความรู้ได้ด้วยตนเอง​

ประเด็นท้าทายต้องแสดงให้เห็นถึงการคิดค้นพัฒนานวัตกรรมและปรับเปลี่ยนการจัดการเรียนรู้ จนทำให้คุณภาพผู้เรียนสูงขึ้น และสามารถให้คำปรึกษาผู้อื่นได้​

คุณสมบัติและเงื่อนไขการขอรับการประเมิน

สำหรับการเลื่อนเป็นวิทยฐานะครูเชี่ยวชาญพิเศษ ครูต้องมีคุณสมบัติดังนี้​

• มีระยะเวลาการดำรงตำแหน่งครู วิทยฐานะครูเชี่ยวชาญ ไม่น้อยกว่า 4 ปี
• มีผลการประเมินการพัฒนางานตามข้อตกลง (PA) ย้อนหลัง 4 รอบ โดยมีผลการประเมินในแต่ละรอบผ่านเกณฑ์ที่กำหนด
• มีวินัย คุณธรรม จริยธรรม และจรรยาบรรณวิชาชีพ

ผลงานทางวิชาการ

ครูเชี่ยวชาญต้องเสนอผลงานทางวิชาการ 1 รายการ เลือกระหว่าง​

• งานวิจัยเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ หรือ
• นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้

ผลงานต้องเป็นไฟล์ PDF และคณะกรรมการจะประเมินทั้งคุณภาพผลงานและผลที่เกิดจากการนำผลงานไปใช้​

ครูเชี่ยวชาญพิเศษ

ระดับการปฏิบัติที่คาดหวัง

ครูเชี่ยวชาญพิเศษต้องสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลง (Create an Impact) สร้างผลกระทบให้เกิดขึ้นนอกเหนือจากห้องเรียน สามารถสอนให้ผู้เรียนเกิดแรงบันดาลใจในการเรียนรู้​

ประเด็นท้าทายต้องแสดงให้เห็นถึงการคิดค้นพัฒนานวัตกรรม เผยแพร่และขยายผลจนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในวงวิชาชีพ​

คุณสมบัติและเงื่อนไขการขอรับการประเมิน

ครูเชี่ยวชาญพิเศษเป็นวิทยฐานะสูงสุด ผู้ที่จะเลื่อนเป็นวิทยฐานะนี้ต้องมีคุณสมบัติที่เข้มงวดที่สุด​

ผลงานทางวิชาการ

ครูเชี่ยวชาญพิเศษต้องเสนอผลงานทางวิชาการ 2 รายการ ได้แก่​

• งานวิจัยเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ 1 รายการ และ
• นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ 1 รายการ

โดยผลงานทั้งสองต้องเป็นผลงานที่เผยแพร่ผ่าน TCI (Thai-Journal Citation Index Centre) กลุ่ม 1 หรือกลุ่ม 2 และต้องส่งบทความวิจัยที่ตีพิมพ์เผยแพร่ในรูปแบบไฟล์ PDF พร้อมระบุชื่อวารสาร เลขมาตรฐานสากลประจำวารสาร (ISSN) และเว็บไซต์​

ตารางสรุปเปรียบเทียบวิทยฐานะครู

วิทยฐานะ	ระยะเวลาขั้นต่ำ	ระดับการปฏิบัติที่คาดหวัง	PA ย้อนหลัง	ผลงานทางวิชาการ
ครูชำนาญการ	3 ปี	ปรับประยุกต์	3 รอบ	ไม่ต้องเสนอ
ครูชำนาญการพิเศษ	3 ปี	แก้ปัญหา/ริเริ่มพัฒนา	3 รอบ	ไม่ต้องเสนอ
ครูเชี่ยวชาญ	4 ปี	คิดค้นปรับเปลี่ยน	4 รอบ	1 รายการ
ครูเชี่ยวชาญพิเศษ	4 ปี	สร้างการเปลี่ยนแปลง	4 รอบ	2 รายการ (TCI)

ข้อควรทราบเกี่ยวกับการขอรับการประเมิน

การเปลี่ยนแปลงระหว่างรอบการประเมิน

ในระหว่างการดำเนินการตามข้อตกลงในการพัฒนางาน หากมีการเปลี่ยนแปลง เช่น ย้ายสถานศึกษา รักษาการในตำแหน่งผู้อำนวยการสถานศึกษา หรือได้รับมอบหมายให้ทำการสอนต่างวิชา ต้องดำเนินการตามแนวปฏิบัติที่กำหนด​

ภาระงานแต่ละวิทยฐานะ

ทุกวิทยฐานะต้องมีภาระงานตามที่ ก.ค.ศ. กำหนด ไว้ในหนังสือสำนักงาน ก.ค.ศ. ที่ ศธ 0206.3/ว 21 ลงวันที่ 30 สิงหาคม 2564 ซึ่งระบุภาระงานของข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา ตำแหน่งครู​

เส้นทางความก้าวหน้าทางวิชาชีพครูตาม ระบบ DPA ​ https://dpa-sso.otepc.go.th จึงเป็นระบบที่ชัดเจน มีขั้นตอนที่เป็นระบบ และสะท้อนถึงการพัฒนาความเชี่ยวชาญของครูที่สูงขึ้นตามลำดับ โดยมุ่งเน้นที่การสร้างผลกระทบต่อผู้เรียนและวงวิชาชีพเป็นสำคัญ