ข้อตกลงในการพัฒนางาน (PA) ฐานรากสำคัญในการยกระดับวิชาชีพครู

ข้อตกลงในการพัฒนางาน หรือที่เรียกว่า Performance Agreement (PA) เป็นหัวใจสำคัญของระบบการประเมินตำแหน่งและวิทยฐานะครูตามหลักเกณฑ์ ว 9/2564 โดย PA คือข้อตกลงที่ข้าราชการครูได้เสนอต่อผู้อำนวยการสถานศึกษา เพื่อแสดงเจตจำนงว่าภายในรอบการประเมินจะพัฒนาผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนให้สูงขึ้น โดยสะท้อนให้เห็นถึงระดับการปฏิบัติที่คาดหวังของตำแหน่งและวิทยฐานะที่ดำรงอยู่​

ความหมายและความสำคัญของ PA

ข้อตกลงในการพัฒนางาน (PA) มีนิยามที่ชัดเจนว่าเป็น “ข้อตกลงที่ข้าราชการครูได้เสนอต่อผู้อำนวยการสถานศึกษา เพื่อแสดงเจตจำนงว่าภายในรอบการประเมินจะพัฒนาผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ ทักษะ คุณลักษณะประจำวิชา คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และสมรรถนะที่สำคัญตามหลักสูตร ให้สูงขึ้น”​

ข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษาที่ดำรงตำแหน่งครูทุกคน ต้องจัดทำข้อตกลงในการพัฒนางานตามแบบที่ ก.ค.ศ. กำหนด ทุกปีงบประมาณ เสนอต่อผู้อำนวยการสถานศึกษาเพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบ ข้อตกลงนี้ต้องสอดคล้องกับเป้าหมายและบริบทสถานศึกษา นโยบายของส่วนราชการและกระทรวงศึกษาธิการ​

โครงสร้างของข้อตกลงในการพัฒนางาน

ข้อตกลงในการพัฒนางาน (PA) ประกอบด้วย 2 ส่วนหลักที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ ดังนี้

ส่วนที่ 1: ข้อตกลงในการพัฒนางานตามมาตรฐานตำแหน่ง

ส่วนนี้เป็นการแสดงให้เห็นว่าครูปฏิบัติงานตามมาตรฐานตำแหน่งครู และมีภาระงานตามที่ ก.ค.ศ. กำหนด ประกอบด้วย​

ภาระงาน ครูต้องระบุภาระงานที่จะปฏิบัติให้ครบตามที่กำหนด ได้แก่

• ชั่วโมงสอนตามตารางสอน รวมจำนวนชั่วโมงต่อสัปดาห์
• งานส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการเรียนรู้
• งานพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
• งานตอบสนองนโยบายและจุดเน้น​

งานที่จะปฏิบัติตามมาตรฐานตำแหน่ง ครูต้องระบุรายละเอียดของงานที่จะปฏิบัติใน 3 ด้านหลัก คือ

ด้านการจัดการเรียนรู้ ลักษณะงานที่เสนอให้ครอบคลุมถึงการสร้างและพัฒนาหลักสูตร การออกแบบการจัดการเรียนรู้ การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ การสร้างและพัฒนาสื่อ นวัตกรรม เทคโนโลยี และแหล่งเรียนรู้ การวัดและประเมินผลการจัดการเรียนรู้ การศึกษา วิเคราะห์ สังเคราะห์เพื่อแก้ปัญหาหรือพัฒนาการเรียนรู้ การจัดบรรยากาศที่ส่งเสริมและพัฒนาผู้เรียน และการอบรมและพัฒนาคุณลักษณะที่ดีของผู้เรียน​

ด้านการส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการเรียนรู้ ครอบคลุมถึงการจัดทำข้อมูลสารสนเทศของผู้เรียนและรายวิชา การดำเนินการตามระบบดูแลช่วยเหลือผู้เรียน การปฏิบัติงานวิชาการและงานอื่นๆ ของสถานศึกษา และการประสานความร่วมมือกับผู้ปกครอง ภาคีเครือข่าย และหรือสถานประกอบการ​

ด้านการพัฒนาตนเองและวิชาชีพ ครอบคลุมถึงการพัฒนาตนเองอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง การมีส่วนร่วมในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางวิชาชีพเพื่อพัฒนาการจัดการเรียนรู้ และการนำความรู้ความสามารถทักษะที่ได้จากการพัฒนาตนเองและวิชาชีพมาใช้ในการพัฒนาการจัดการเรียนรู้ การพัฒนาคุณภาพผู้เรียน และการพัฒนานวัตกรรมการจัดการเรียนรู้​

สำหรับแต่ละด้านนี้ ครูต้องระบุ งาน (Tasks) ที่จะดำเนินการพัฒนาตามข้อตกลงใน 1 รอบการประเมิน ผลลัพธ์ (Outcomes) ของงานตามข้อตกลงที่คาดหวังให้เกิดขึ้นกับผู้เรียน และ ตัวชี้วัด (Indicators) ที่จะเกิดขึ้นกับผู้เรียนที่แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นหรือมีการพัฒนามากขึ้นหรือผลสัมฤทธิ์สูงขึ้น​

ส่วนที่ 2: ข้อตกลงในการพัฒนางานที่เสนอเป็นประเด็นท้าทายในการพัฒนาผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน

ส่วนนี้เป็นหัวใจสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงระดับการปฏิบัติที่คาดหวังของแต่ละวิทยฐานะ โดยครูต้องเสนอประเด็นท้าทายที่มุ่งเน้นการพัฒนาผู้เรียนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น​

สำหรับครู (ไม่มีวิทยฐานะ) ประเด็นท้าทายต้องแสดงให้เห็นถึงการปรับประยุกต์การจัดการเรียนรู้และการพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นหรือมีการพัฒนามากขึ้น​

สำหรับครูชำนาญการพิเศษ ประเด็นท้าทายต้องแสดงให้เห็นถึงการริเริ่มพัฒนาการจัดการเรียนรู้และพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นหรือมีการพัฒนามากขึ้น​

สำหรับครูเชี่ยวชาญ ประเด็นท้าทายต้องแสดงให้เห็นถึงการคิดค้นพัฒนานวัตกรรมและปรับเปลี่ยนการจัดการเรียนรู้ จนทำให้คุณภาพผู้เรียนสูงขึ้น และสามารถให้คำปรึกษาผู้อื่นได้​

สำหรับครูเชี่ยวชาญพิเศษ ประเด็นท้าทายต้องแสดงให้เห็นถึงการคิดค้นพัฒนานวัตกรรม เผยแพร่และขยายผลจนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในวงวิชาชีพ​

ประเด็นท้าทายต้องประกอบด้วย 3 ส่วน คือ

1. สภาพปัญหาของผู้เรียนและการจัดการเรียนรู้ – ระบุสภาพปัญหาที่พบอย่างชัดเจน
2. วิธีการดำเนินการให้บรรลุผล – อธิบายกระบวนการและวิธีการที่จะใช้ในการแก้ปัญหาหรือพัฒนา
3. ผลลัพธ์การพัฒนาที่คาดหวัง – ระบุทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ​

แนวทางการจัดทำ PA ให้มีคุณภาพ

การจัดทำข้อตกลงในการพัฒนางานควรคำนึงถึงหลักการสำคัญดังนี้

เน้นผลลัพธ์ที่เกิดกับผู้เรียน

งาน (Tasks) ที่เสนอเป็นข้อตกลงต้องเป็นงานในหน้าที่ความรับผิดชอบหลักที่ส่งผลโดยตรงต่อผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน และให้นำเสนอรายวิชาหลักที่ทำการสอน โดยเสนอในภาพรวมของรายวิชาหลักที่ทำการสอนทุกระดับชั้น​

การพัฒนางานตามข้อตกลงตามแบบ PA 1 ให้ความสำคัญกับผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียน (Outcomes) และตัวชี้วัด (Indicators) ที่เป็นรูปธรรม​

ชัดเจนและวัดผลได้

การกำหนดการดำเนินการในแต่ละกิจกรรมให้ชัดเจน เพื่อให้สามารถประเมินผลการพัฒนางานตามข้อตกลงได้อย่างชัดเจนและเป็นธรรม ผลลัพธ์ที่คาดหวังควรระบุเป็นตัวเลขหรือคำอธิบายที่สามารถวัดได้​

สอดคล้องกับบริบทสถานศึกษา

รูปแบบการจัดทำข้อตกลงในการพัฒนางานตามแบบ PA 1 ให้เป็นไปตามบริบทและสภาพการจัดการเรียนรู้ของแต่ละสถานศึกษา โดยความเห็นชอบร่วมกันระหว่างผู้อำนวยการสถานศึกษาและข้าราชการครูผู้จัดทำข้อตกลง​

การประเมินผลการพัฒนางานตามข้อตกลง

การประเมินผลการพัฒนางานตามข้อตกลงให้มีคณะกรรมการประเมิน 3 คน ต่อผู้รับการประเมิน 1 ราย ประเมินปีงบประมาณละ 1 ครั้ง เมื่อสิ้นปีงบประมาณ​

หลักการประเมิน

คณะกรรมการดำเนินการประเมินตามแบบ PA 2 จากการปฏิบัติงานจริง สภาพการจัดการเรียนรู้ในบริบทของแต่ละสถานศึกษา และผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนที่เกิดจากการพัฒนางานตามข้อตกลงเป็นสำคัญ โดยไม่เน้นการประเมินจากเอกสาร​

การนำผลการประเมินไปใช้

ผลการประเมินสามารถนำไปใช้ในการบริหารงานบุคคลได้หลายประการ ได้แก่

1. ใช้เป็นคุณสมบัติในการขอรับการประเมินเพื่อให้มีวิทยฐานะหรือเลื่อนวิทยฐานะของข้าราชการครู
2. ใช้ผลการประเมินเพื่อคงวิทยฐานะตามมาตรา 55
3. ใช้เป็นองค์ประกอบในการประเมินประสิทธิภาพและประสิทธิผลการปฏิบัติงานในการพิจารณาเลื่อนเงินเดือน​

กรณีพิเศษในการจัดทำ PA

ในระหว่างการดำเนินการตามข้อตกลงในการพัฒนางาน กรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงให้ดำเนินการดังนี้​

กรณีย้ายสถานศึกษาระหว่างปีงบประมาณ ให้จัดทำข้อตกลงในการพัฒนางานกับผู้อำนวยการสถานศึกษาคนใหม่ในสถานศึกษาที่ย้ายไปดำรงตำแหน่ง​

กรณีรักษาการในตำแหน่งผู้อำนวยการสถานศึกษา ให้จัดทำข้อตกลงในการพัฒนางานในตำแหน่งครูกับผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา​

กรณีได้รับมอบหมายให้ทำการสอนต่างวิชา ให้จัดทำรายละเอียดข้อตกลงในการพัฒนางานในวิชา/กลุ่มสาระการเรียนรู้ตามที่ได้รับมอบหมายใหม่​

ข้อตกลงในการพัฒนางาน (PA) จึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้ครูมีทิศทางในการพัฒนาตนเองและพัฒนาผู้เรียนอย่างชัดเจน เป็นรูปธรรม และสามารถวัดผลได้ ทำให้การพัฒนาวิชาชีพครูเป็นไปอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง