ในทุกวันที่ 18 สิงหาคมของทุกปี ประเทศไทยร่วมกันเฉลิมฉลอง “วันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ” เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 หรือที่ได้รับพระราชสมัญญาว่า “พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย” พระองค์ทรงคำนวณและพยากรณ์การเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงไว้ล่วงหน้าอย่างแม่นยำ และได้เสด็จทอดพระเนตรปรากฏการณ์ดังกล่าว ณ ตำบลหว้ากอ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2411 เป็นเหตุการณ์สำคัญที่สะท้อนถึงวิธีคิดแบบวิทยาศาสตร์อันเป็นรากฐานขององค์ความรู้ในสังคมไทย
ความเป็นมาและความสำคัญ
คณะรัฐมนตรีประกาศให้วันที่ 18 สิงหาคมเป็น “วันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ” ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2525 เพื่อเทิดพระเกียรติและพระปรีชาสามารถทางวิทยาศาสตร์ของรัชกาลที่ 4 ปัจจุบันทุกหน่วยงานการศึกษาทั่วประเทศ จะมีการจัดกิจกรรมพิเศษตลอดช่วง “สัปดาห์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ” โดยมีเป้าหมายเพื่อกระตุ้นให้เยาวชนเกิดความสนใจในศาสตร์แขนงนี้ และเห็นคุณค่าการใช้เหตุผล กระบวนการสืบค้น และนวัตกรรมทางวิทยาศาสตร์ในการแก้ปัญหาในชีวิตจริง
แนวคิด และกิจกรรมในปี 2568
ปี 2568 งานวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติระดับประเทศจัดขึ้นภายใต้หัวข้อ “Science in Action for Sustainable Community” หรือ “วิทยาศาสตร์เพื่อชุมชนที่ยั่งยืน” เน้นการนำองค์ความรู้วิทยาศาสตร์ไปประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาชุมชนทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ผ่านกิจกรรม “ลงมือทำจริง” ให้เยาวชนและประชาชนได้สัมผัสประสบการณ์โดยตรง
ตัวอย่างกิจกรรมหลักที่จัดในงานวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ ทุกๆปี เช่น
- นิทรรศการเทิดพระเกียรติรัชกาลที่ 4
- การแข่งขันตอบปัญหา กระบวนการแก้ปัญหา การประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์และนวัตกรรม
- Science Show, Data Science Project, Coding Challenge, Green Production Pitching Challenge
- บูธกิจกรรมและเวิร์กช็อปจากสาขาต่าง ๆ เช่น Bio theatre, Astrovenger, Geologist Museum, Magic MOF, สนุกคิดกับ Data Science, ฯลฯ
- นิทรรศการ SDGs แลกรับของรางวัล
- พิธีวางพานพุ่มถวายราชสักการะพระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย (มีขึ้นวันที่ 18 สิงหาคม)
นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยในแต่ละภาค เช่น มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, มหาวิทยาลัยขอนแก่น, มหาวิทยาลัยบูรพา, ฯลฯ จะเป็นศูนย์กลางการจัดกิจกรรมให้กับเยาวชนและบุคคลทั่วไปได้เข้าร่วมอย่างกว้างขวาง
บทสรุป
“วันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ 2568” ถือเป็นโอกาสสำคัญที่ทุกภาคส่วนจะได้เห็นบทบาทของวิทยาศาสตร์ในชีวิตประจำวันและการพัฒนาสังคมไทยอย่างยั่งยืน ขอเชิญทุกโรงเรียน คุณครู นักเรียน และประชาชนทุกวัย เข้าร่วมและเปิดประสบการณ์ใหม่ในงานสัปดาห์วิทยาศาสตร์แห่งชาติประจำปีนี้
