คำว่า “สงกรานต์” (อ่านว่า สะ-งฺ-กฺราน) มาจากภาษาสันสกฤตว่า “สังกรานตะ” (संक्रान्त) ซึ่งแปลว่า “การก้าวขึ้น การย้าย การเคลื่อนที่ผ่าน” โดยในบริบทของจักรราศี หมายถึง “การที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนจากราศีหนึ่งไปสู่อีกราศีหนึ่ง”
ในวัฒนธรรมไทย คำว่า “สงกรานต์” ถูกนำมาใช้เรียกช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์ย้ายเข้าสู่ราศีเมษ ซึ่งถือเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ปีใหม่ตามปฏิทินจันทรคติของไทย โดยเฉพาะ วันที่ 13 เมษายน เรียกว่า “วันมหาสงกรานต์” ซึ่งถือเป็นวันเริ่มต้นปีใหม่ไทยแบบดั้งเดิม
นอกจากนี้ยังมีวันที่ 14 เมษายน เรียกว่า “วันเนา” (วันอยู่ตรงกลาง) และวันที่ 15 เมษายน เป็น “วันเถลิงศก” หรือวันเริ่มต้นปีใหม่ไทยอย่างสมบูรณ์แบบ
คำว่า “สงกรานต์” ในเชิงวัฒนธรรมไทย
ในบริบทของวัฒนธรรมไทย “สงกรานต์” ไม่ใช่เพียงแค่ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ แต่เป็นประเพณีที่มีความสำคัญทางจิตใจและสังคม เป็นช่วงเวลาแห่งการเริ่มต้นใหม่ การขอขมา แสดงความเคารพต่อผู้ใหญ่ การรดน้ำดำหัว ทำบุญ และคืนความสุขให้กับครอบครัวและชุมชน
สรุปความหมายคำว่า “สงกรานต์”
- รากศัพท์: มาจากสันสกฤต “สังกรานตะ” แปลว่า “การเคลื่อนย้าย”
- ความหมายทางวิชาการ: การย้ายของดวงอาทิตย์เข้าสู่ราศีเมษ
- ความหมายในวัฒนธรรมไทย: วันขึ้นปีใหม่ไทยตามจารีตโบราณ
- ความหมายทางสังคม: สื่อถึงความรัก ความสามัคคี ความกตัญญู และการเริ่มต้นสิ่งใหม่
ข้อมูลอ้างอิง:
- พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน
- กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม www.culture.go.th
- หนังสือ “ประเพณีไทย” โดยศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย
