สรุป พ.ร.บ.สภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546 ฉบับเต็ม อ่านจบสอบครูผู้ช่วยได้เลย

พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546 คือกฎหมายที่กำหนดว่าใครมีสิทธิประกอบวิชาชีพครูอย่างถูกกฎหมาย ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2546 เล่ม 120 ตอนที่ 52 ก มีผลบังคับใช้วันถัดจากวันประกาศ คือวันที่ 12 มิถุนายน 2546

กฎหมายฉบับนี้ออกสอบครูผู้ช่วยทุกปี แต่หลายคนอ่านผ่านๆ เพราะคิดว่าเป็นเรื่องบริหารองค์กร ความจริงคือข้อสอบชอบนำชื่อคณะกรรมการและตัวเลขในกฎหมายฉบับนี้มาสลับกันถาม เนื่องจากมีชื่อหน่วยงานคล้ายกันหลายตัว บทความนี้สรุปให้ครบทั้งฉบับ พร้อมชี้จุดที่ออกสอบบ่อยที่สุด

ข้อมูลพื้นฐานที่ออกสอบทุกปี

• ให้ไว้ ณ วันที่ 24 พฤษภาคม 2546
• ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 11 มิถุนายน 2546 เล่ม 120 ตอนที่ 52 ก
• มีผลบังคับใช้ 12 มิถุนายน 2546 (วันถัดจากวันประกาศ)
• ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ คือ พันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี
• ผู้รักษาการ คือ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (มาตรา 6)

ข้อสอบมักสลับชื่อผู้รับสนองพระบรมราชโองการกับ ชวน หลีกภัย ซึ่งเป็นผู้รับสนองของ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 คนละฉบับ คนละปี

กฎหมายที่ถูกยกเลิก (มาตรา 3)

พระราชบัญญัติฉบับนี้ยกเลิกพระราชบัญญัติครู พุทธศักราช 2488 พร้อมฉบับแก้ไขเพิ่มเติมทั้งหมดตั้งแต่ฉบับที่ 2 ถึงฉบับที่ 6 กล่าวคือกฎหมายครูฉบับเดิมที่ใช้มาเกือบหกสิบปีถูกยกเลิกทั้งชุด

ที่มาของกฎหมาย

กฎหมายฉบับนี้เกิดขึ้นจากสองเงื่อนไข คือรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 มาตรา 81 ที่กำหนดให้มีกฎหมายพัฒนาวิชาชีพครู และ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 มาตรา 53 ที่กำหนดให้มีองค์กรวิชาชีพครูเป็นองค์กรอิสระ

คุรุสภา คืออะไร

มาตรา 7 กำหนดให้มีสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา เรียกว่า คุรุสภา มีฐานะเป็นนิติบุคคล อยู่ในกำกับของกระทรวงศึกษาธิการ

วัตถุประสงค์ของคุรุสภา 3 ข้อ (มาตรา 8)

1. กำหนดมาตรฐานวิชาชีพ ออกและเพิกถอนใบอนุญาต กำกับดูแลการปฏิบัติตามมาตรฐานวิชาชีพและจรรยาบรรณ รวมทั้งการพัฒนาวิชาชีพ
2. กำหนดนโยบายและแผนพัฒนาวิชาชีพ
3. ประสาน ส่งเสริมการศึกษาและการวิจัยเกี่ยวกับการประกอบวิชาชีพ

ตัวช่วยจำ: มาตรฐาน นโยบาย วิจัย

อำนาจหน้าที่สำคัญ (มาตรา 9)

คุรุสภามีอำนาจหน้าที่ 15 ข้อ จุดที่ต้องจำคืออำนาจในการออกใบอนุญาต พักใช้ใบอนุญาต และเพิกถอนใบอนุญาต ทั้งสามอำนาจนี้อยู่ที่คุรุสภา ไม่ใช่กระทรวงศึกษาธิการโดยตรง นอกจากนี้ยังมีอำนาจรับรองปริญญา ประกาศนียบัตร หรือวุฒิบัตรของสถาบันต่างๆ ตามมาตรฐานวิชาชีพ และเป็นตัวแทนผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษาของประเทศไทย

รายได้ของคุรุสภาไม่ต้องนำส่งกระทรวงการคลัง (มาตรา 10) ซึ่งเป็นหลักการเดียวกับสถานศึกษาของรัฐที่เป็นนิติบุคคล

คณะกรรมการคุรุสภา (มาตรา 12)

ประกอบด้วย 5 กลุ่ม

1. ประธานกรรมการ ซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้งจากผู้ทรงคุณวุฒิ
2. กรรมการโดยตำแหน่ง ได้แก่ ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ และเลขาธิการหน่วยงานหลักทางการศึกษา
3. กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ 7 คน ในจำนวนนี้ต้องเป็นหรือเคยเป็นครู ผู้บริหารสถานศึกษา หรือผู้บริหารการศึกษา ไม่น้อยกว่า 3 คน
4. กรรมการจากคณบดีคณะครุศาสตร์ ศึกษาศาสตร์ หรือการศึกษา เลือกกันเองจากสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ 3 คน และเอกชน 1 คน
5. กรรมการจากผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษา 19 คน ซึ่งมาจากการเลือกตั้ง

เลขาธิการคุรุสภาเป็นเลขานุการ

จุดที่ออกสอบบ่อย: กรรมการกลุ่มที่ 5 จำนวน 19 คน มาจากการเลือกตั้ง ไม่ใช่การแต่งตั้ง นี่คือหลักการขององค์กรวิชาชีพที่เป็นอิสระ

คุณสมบัติและวาระ

• ประธานกรรมการและกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ ต้องมีสัญชาติไทย อายุไม่ต่ำกว่า 35 ปีบริบูรณ์ และมีความซื่อสัตย์ยุติธรรมเป็นที่ประจักษ์ (มาตรา 13)
• กรรมการที่มาจากผู้ประกอบวิชาชีพตำแหน่งครู ต้องมีใบอนุญาต ไม่เคยถูกพักใช้หรือเพิกถอน และมีประสบการณ์ปฏิบัติการสอนรวมกันไม่น้อยกว่า 10 ปี หรือมีวิทยฐานะครูชำนาญการขึ้นไป (มาตรา 14)
• วาระการดำรงตำแหน่ง คราวละ 4 ปี ดำรงตำแหน่งเกิน 2 วาระติดต่อกัน ไม่ได้ (มาตรา 16)

คณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ (มาตรา 21)

เป็นคณะกรรมการคนละชุดกับคณะกรรมการคุรุสภา ประกอบด้วย

1. ประธานกรรมการ ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งจากกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการคุรุสภา
2. กรรมการโดยตำแหน่ง ได้แก่ เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เลขาธิการคณะกรรมการการอาชีวศึกษา และเลขาธิการคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา
3. กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ 4 คน
4. กรรมการจากคณาจารย์ เลือกกันเอง 2 คน
5. กรรมการจากผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษา 6 คน

เลขาธิการคุรุสภาเป็นกรรมการและเลขานุการ

ตัวหลอกยอดฮิต: ในคณะกรรมการคุรุสภา เลขาธิการคุรุสภาเป็นเลขานุการเท่านั้น แต่ในคณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ เป็นกรรมการและเลขานุการ ตัวบทเขียนไว้ต่างกันจริง

ความแตกต่างของสองคณะกรรมการ

ประเด็น	คณะกรรมการคุรุสภา	คณะกรรมการมาตรฐานวิชาชีพ
บทบาทหลัก	วางนโยบาย ออกข้อบังคับ กำกับวิชาชีพทั้งระบบ	พิจารณาออก พักใช้ เพิกถอนใบอนุญาตรายบุคคล
กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ	7 คน	4 คน
กรรมการจากผู้ประกอบวิชาชีพ	19 คน	6 คน
เลขาธิการคุรุสภา	เลขานุการ	กรรมการและเลขานุการ
วาระ	4 ปี ไม่เกิน 2 วาระติดต่อกัน	4 ปี ไม่เกิน 2 วาระติดต่อกัน

วิชาชีพควบคุม และใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ

มาตรา 43 กำหนดให้วิชาชีพ ครู ผู้บริหารสถานศึกษา และผู้บริหารการศึกษา เป็นวิชาชีพควบคุม รวม 3 ตำแหน่ง ส่วนวิชาชีพควบคุมอื่นให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎกระทรวง

ข้อสอบมักถามว่ามีกี่ตำแหน่ง คำตอบคือ 3 ไม่ใช่ 4 เพราะบุคลากรทางการศึกษาอื่นยังไม่ได้ถูกระบุตรงในมาตรานี้

ข้อยกเว้นที่ไม่ต้องมีใบอนุญาต

• วิทยากรพิเศษที่เข้ามาให้ความรู้เป็นครั้งคราว
• ผู้ที่ไม่ได้ประกอบวิชาชีพหลักด้านการเรียนการสอน แต่บางครั้งต้องทำหน้าที่สอน
• นักเรียน นักศึกษา หรือผู้รับการฝึกอบรม ในความควบคุมของผู้ประกอบวิชาชีพ
• ผู้จัดการศึกษาตามอัธยาศัย
• ผู้ทำหน้าที่สอนในศูนย์การเรียน
• คณาจารย์ ผู้บริหารสถานศึกษา และผู้บริหารการศึกษาในระดับอุดมศึกษาระดับปริญญา
• ผู้บริหารการศึกษาระดับเหนือเขตพื้นที่การศึกษา (ข้อที่คนมักลืม)

คุณสมบัติผู้ขอรับใบอนุญาต (มาตรา 44)

• อายุไม่ต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์
• มีวุฒิปริญญาทางการศึกษาหรือเทียบเท่า หรือคุณวุฒิอื่นที่คุรุสภารับรอง
• ผ่านการปฏิบัติการสอนในสถานศึกษาตามหลักสูตรปริญญาทางการศึกษาไม่น้อยกว่า 1 ปี และผ่านเกณฑ์การประเมินปฏิบัติการสอน

ระวังสับสนตัวเลขอายุ: กรรมการคุรุสภาอายุไม่ต่ำกว่า 35 ปี ส่วนผู้ขอรับใบอนุญาตอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปี

มาตรฐานวิชาชีพ และจรรยาบรรณของวิชาชีพ

มาตรา 49 กำหนดให้มาตรฐานวิชาชีพประกอบด้วย 3 ด้าน

1. มาตรฐานความรู้และประสบการณ์วิชาชีพ
2. มาตรฐานการปฏิบัติงาน
3. มาตรฐานการปฏิบัติตน

มาตรา 50 ขยายความว่า มาตรฐานการปฏิบัติตน ให้กำหนดเป็นข้อบังคับว่าด้วยจรรยาบรรณของวิชาชีพ ซึ่งประกอบด้วย 5 ด้าน

1. จรรยาบรรณต่อตนเอง
2. จรรยาบรรณต่อวิชาชีพ
3. จรรยาบรรณต่อผู้รับบริการ
4. จรรยาบรรณต่อผู้ร่วมประกอบวิชาชีพ
5. จรรยาบรรณต่อสังคม

จุดที่คนจำผิดบ่อยที่สุด: มาตรฐานวิชาชีพมี 3 ด้าน และหนึ่งในนั้นคือมาตรฐานการปฏิบัติตน ซึ่งขยายออกเป็นจรรยาบรรณ 5 ด้าน ทั้งสองชุดซ้อนกันอยู่ ไม่ใช่รวมกันเป็น 8 ด้าน

การกล่าวหา และโทษทางจรรยาบรรณ

ผู้ได้รับความเสียหายจากการประพฤติผิดจรรยาบรรณมีสิทธิกล่าวหาโดยยื่นเรื่องต่อคุรุสภา แต่สิทธิกล่าวหาสิ้นสุดลงเมื่อพ้น 1 ปี นับแต่วันที่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้ประพฤติผิด (มาตรา 51)

ประธานกรรมการมาตรฐานวิชาชีพต้องแจ้งข้อกล่าวหาล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 15 วัน และผู้ถูกกล่าวหามีสิทธิทำคำชี้แจงภายใน 15 วัน (มาตรา 53)

โทษทางจรรยาบรรณ 5 สถาน (มาตรา 54)

1. ยกข้อกล่าวหา
2. ตักเตือน
3. ภาคทัณฑ์
4. พักใช้ใบอนุญาต ไม่เกิน 5 ปี
5. เพิกถอนใบอนุญาต

ผู้ไม่พอใจคำวินิจฉัยอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการคุรุสภาได้ภายใน 30 วัน (มาตรา 55) และผู้ถูกเพิกถอนใบอนุญาตจะยื่นขอใหม่ไม่ได้จนกว่าจะพ้น 5 ปี (มาตรา 57)

บทกำหนดโทษทางอาญา

มาตรา	การกระทำ	โทษ
78	ประกอบวิชาชีพควบคุมโดยไม่มีใบอนุญาต (ฝ่าฝืนมาตรา 43)	จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
79	แสดงตนว่ามีสิทธิประกอบวิชาชีพทั้งที่ไม่มีใบอนุญาต หรือฝ่าฝืนคำสั่งพักใช้ใบอนุญาต (ฝ่าฝืนมาตรา 46 หรือ 56)	จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

สังเกตว่าโทษต่างกันสามเท่า การสอนโดยไม่มีใบอนุญาตมีโทษเบากว่าการหลอกลวงว่ามีใบอนุญาตหรือการฝ่าฝืนคำสั่งพักใช้

สมาชิกคุรุสภา (มาตรา 58)

มี 2 ประเภท คือ สมาชิกสามัญ และสมาชิกกิตติมศักดิ์ สมาชิกสามัญต้องเป็นผู้มีใบอนุญาตตามพระราชบัญญัตินี้ ส่วนสมาชิกกิตติมศักดิ์เป็นผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งคณะกรรมการคุรุสภาแต่งตั้งโดยมติเอกฉันท์

สกสค. ต่างจากคุรุสภาอย่างไร

คณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา (สกสค.) จัดตั้งขึ้นตามหมวด 2 ของกฎหมายฉบับเดียวกัน แต่มีวัตถุประสงค์คนละด้านกับคุรุสภา

ประเด็น	คุรุสภา	สกสค.
ภารกิจ	ใบอนุญาตและมาตรฐานวิชาชีพ	สวัสดิการ สวัสดิภาพ ความมั่นคงของครู
ประธาน	ผู้ทรงคุณวุฒิที่คณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง	ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ	7 คน	3 คน
กรรมการจากผู้ประกอบวิชาชีพ	19 คน (เลือกตั้ง)	12 คน (เลือกตั้ง)
ฐานะ	นิติบุคคล ในกำกับกระทรวงศึกษาธิการ	นิติบุคคล ในกำกับกระทรวงศึกษาธิการ

วิธีจำง่ายที่สุดคือ คุรุสภาดูใบอนุญาต สกสค. ดูปากท้อง และประธานเป็นคนละคน

การกำกับดูแล

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการมีอำนาจกำกับดูแลการดำเนินงานของทั้งคุรุสภาและสำนักงาน สกสค. รวมทั้งการจัดสรรงบประมาณของรัฐ (มาตรา 75) และให้สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินตรวจสอบการปฏิบัติงานด้านการเงินการบัญชีของคุรุสภาเป็นประจำทุกปี แล้วรายงานให้รัฐสภาทราบ (มาตรา 77)

บทเฉพาะกาลที่ออกสอบ

• มาตรา 80 ในวาระเริ่มแรก ให้คณะกรรมการอำนวยการคุรุสภาชุดเดิมปฏิบัติหน้าที่ไปพลางก่อน จนกว่าจะได้คณะกรรมการชุดใหม่ ซึ่งต้องดำเนินการภายใน 180 วัน
• มาตรา 84 ผู้เป็นครูซึ่งเป็นสมาชิกคุรุสภาตามกฎหมายเดิมอยู่แล้ว มีสิทธิได้รับใบอนุญาตตามพระราชบัญญัตินี้ โดยหลักเกณฑ์และวิธีการออกใบอนุญาตให้เป็นไปตามข้อบังคับของคุรุสภา (ไม่ใช่ได้รับทันทีโดยอัตโนมัติ)
• มาตรา 85 ภายใน 3 ปี นับแต่วันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ ให้มีการออกใบอนุญาตประกอบวิชาชีพแก่ผู้บริหารสถานศึกษา ผู้บริหารการศึกษา และบุคลากรทางการศึกษาอื่น

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

พ.ร.บ.สภาครูและบุคลากรทางการศึกษา ประกาศใช้เมื่อใด?

ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2546 เล่ม 120 ตอนที่ 52 ก และมีผลบังคับใช้วันถัดจากวันประกาศ คือวันที่ 12 มิถุนายน 2546

วิชาชีพควบคุมตามมาตรา 43 มีกี่ตำแหน่ง?

มี 3 ตำแหน่ง คือ ครู ผู้บริหารสถานศึกษา และผู้บริหารการศึกษา ส่วนวิชาชีพควบคุมอื่นให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎกระทรวง

มาตรฐานวิชาชีพครูมีกี่ด้าน?

มี 3 ด้าน ตามมาตรา 49 คือ มาตรฐานความรู้และประสบการณ์วิชาชีพ มาตรฐานการปฏิบัติงาน และมาตรฐานการปฏิบัติตน โดยมาตรฐานการปฏิบัติตนขยายออกเป็นจรรยาบรรณของวิชาชีพ 5 ด้าน

จรรยาบรรณของวิชาชีพครูมีกี่ด้าน?

มี 5 ด้าน ตามมาตรา 50 คือ จรรยาบรรณต่อตนเอง ต่อวิชาชีพ ต่อผู้รับบริการ ต่อผู้ร่วมประกอบวิชาชีพ และต่อสังคม

สอนหนังสือโดยไม่มีใบประกอบวิชาชีพครู มีความผิดหรือไม่?

มีความผิดตามมาตรา 78 ระวางโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ยกเว้นกรณีที่ได้รับการยกเว้นตามมาตรา 43 เช่น วิทยากรพิเศษ หรือนักศึกษาฝึกสอน

คุรุสภากับ สกสค. ต่างกันอย่างไร?

คุรุสภาดูแลเรื่องใบอนุญาตและมาตรฐานวิชาชีพ มีประธานเป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่คณะรัฐมนตรีแต่งตั้ง ส่วน สกสค. ดูแลเรื่องสวัสดิการและสวัสดิภาพของครู มีปลัดกระทรวงศึกษาธิการเป็นประธาน

ฟังสรุปแบบพอดแคสต์

ใครต้องการทบทวนซ้ำระหว่างขับรถหรือทำงานบ้าน สามารถฟังคลิปสรุปกฎหมายฉบับนี้ทั้งฉบับ พร้อมควิซ 10 ข้อท้ายคลิป ได้ที่ช่อง YouTube ครูเชียงราย ในซีรีส์ “ฟังไป จำไป สอบผ่าน”

บทความที่เกี่ยวข้อง

• สรุป พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ฉบับเต็ม (ใส่ลิงก์ภายในเว็บ)

อ้างอิง

• พระราชบัญญัติสภาครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2546 (สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา)