สื่อการสอนที่ดีควรมีอะไรบ้าง เลือกให้เหมาะกับผู้เรียนโดยไม่เพิ่มงานเกินจำเป็น
สื่อการสอนที่ดีคือสื่อที่ช่วยให้นักเรียนเห็น คิด ทดลอง ฝึก หรืออธิบายสิ่งที่ตรงกับเป้าหมาย ใช้งานได้ในบริบทจริง และครูตรวจการเรียนรู้ได้ ไม่จำเป็นต้องใหม่ สวย หรือใช้เทคโนโลยีทุกครั้ง สื่อธรรมดาที่แก้ความเข้าใจผิดได้ตรงจุดมีคุณค่ากว่าสื่อซับซ้อนที่แย่งความสนใจจากบทเรียน
เริ่มเลือกสื่อจากคำถาม 4 ข้อ
- นักเรียนต้องทำอะไรได้หลังใช้สื่อ
- จุดที่เนื้อหานี้เข้าใจยากคืออะไร
- นักเรียนต้องดู ฟัง จับต้อง ทดลอง หรือฝึกแบบใด
- ครูจะรู้ได้อย่างไรว่าสื่อช่วยให้เรียนรู้
หากตอบไม่ได้ สื่ออาจเป็นเพียงของตกแต่ง เริ่มจากเป้าหมายและหลักฐานก่อนเลือกรูปแบบ
ลักษณะของสื่อที่ใช้ได้จริง
เนื้อหาถูกต้องและพอดี
ตรวจแหล่งที่มา วันที่ ภาษา ภาพ และตัวอย่าง ไม่ใส่ข้อมูลมากเกินระดับผู้เรียน แบ่งสาระเป็นช่วงและเน้นสิ่งสำคัญแทนการย่อหนังสือทั้งบทลงสไลด์
นักเรียนมีส่วนใช้สื่อ
สื่อไม่ควรทำหน้าที่ให้ครูนำเสนออย่างเดียว ควรมีคำถาม งาน หรือการตัดสินใจที่นักเรียนต้องทำ เช่น จัดหมวด เปรียบเทียบ คาดการณ์ ทดลอง หรืออธิบายจากภาพ
เข้าถึงได้
ตัวอักษรอ่านง่าย สีมีความต่าง เสียงชัด ภาพไม่รก และมีทางเลือกเมื่อผู้เรียนใช้สื่อบางชนิดไม่สะดวก หากเป็นไฟล์ออนไลน์ควรเปิดได้บนอุปกรณ์ที่มีจริง
ใช้เวลาและทรัพยากรสมเหตุผล
คำนวณเวลาแจก เก็บ เปิดระบบ และแก้ปัญหา สื่อที่เตรียมสามชั่วโมงเพื่อใช้สองนาทีอาจไม่คุ้ม เว้นแต่ใช้ซ้ำได้หรือช่วยเรื่องสำคัญจริง
เลือกสื่อตามหน้าที่ในบทเรียน
| หน้าที่ | สื่อที่อาจเหมาะ |
|---|---|
| เรียกความรู้เดิม | ภาพ คำถาม สถานการณ์ หรือของจริง |
| อธิบายสิ่งมองไม่เห็น | แบบจำลอง แผนภาพ วิดีโอสั้น หรือการสาธิต |
| ฝึกทักษะ | บัตรโจทย์ ใบงาน เครื่องมือ หรือแบบจำลองสถานการณ์ |
| แลกเปลี่ยนความคิด | ข้อความหลายมุม แผนที่ความคิด หรือข้อมูลเปรียบเทียบ |
| ตรวจความเข้าใจ | คำถามสั้น บัตรออกจากห้อง ชิ้นงาน หรือการอธิบาย |
ใช้สื่อเดิมอย่างไรไม่ให้ล้าสมัย
ตรวจเนื้อหา ลิงก์ และบริบท ตัดส่วนที่ไม่จำเป็น เพิ่มคำถามให้ผู้เรียนคิด และปรับตัวอย่างให้ใกล้ชีวิตจริง ไม่จำเป็นต้องออกแบบใหม่ทั้งชุด หากโครงเดิมยังช่วยการเรียนรู้
หากใช้สื่อของผู้อื่น ควรตรวจสิทธิ์การใช้ ระบุแหล่งที่มา และไม่ลบเครดิต ไม่ควรดาวน์โหลดภาพหรือเอกสารแบบสุ่มแล้วเผยแพร่ต่อ
เช็กลิสต์ก่อนใช้
- ตรงกับจุดประสงค์และกิจกรรม
- เนื้อหาถูกต้องและเหมาะกับวัย
- นักเรียนรู้ว่าต้องทำอะไรกับสื่อ
- เปิดไฟล์ ลิงก์ เสียง และอุปกรณ์ได้จริง
- มีทางเลือกเมื่อระบบหรืออุปกรณ์มีปัญหา
- ไม่มีข้อมูลส่วนบุคคลหรือภาพที่ไม่ควรเผยแพร่
- ใช้เวลาเหมาะสมและเก็บใช้อีกครั้งได้
หลังสอนให้ดูว่านักเรียนตอบหรือทำอะไรดีขึ้น ไม่ถามเพียงว่าสนุกหรือไม่ อ่านการเตรียมคาบที่ เช็กลิสต์ก่อนเข้าสอน และการปรับสำหรับ นักเรียนต่างระดับ
การสร้างหรือพัฒนาสื่อ นวัตกรรม เทคโนโลยี และแหล่งเรียนรู้ที่สอดคล้องกับกิจกรรม เป็นลักษณะงานตาม มาตรฐานตำแหน่งครู ว3/2564
สรุป
อย่าเริ่มจากคำถามว่าจะทำสื่อแบบไหน ให้เริ่มว่านักเรียนต้องเรียนรู้อะไรและติดตรงไหน เลือกสื่อที่พาไปถึงหลักฐาน ใช้งานได้จริง เข้าถึงได้ และมีแผนสำรอง สื่อจึงจะลดภาระการอธิบายและเพิ่มโอกาสเรียนรู้ แทนการเพิ่มงานครู
คำถามที่พบบ่อย
สื่อการสอนต้องใช้เทคโนโลยีหรือไม่
ไม่จำเป็น ของจริง กระดาษ บัตรคำ กระดาน และการสาธิตอาจเหมาะกว่าหากตรงเป้าหมายและบริบท
ใช้สไลด์เป็นสื่อหลักได้ไหม
ได้ แต่ควรลดข้อความ เพิ่มคำถามหรือภารกิจ และไม่ให้การอ่านสไลด์แทนการเรียนรู้ทั้งหมด
ควรทำสื่อใหม่ทุกปีหรือไม่
ไม่จำเป็น ควรตรวจและปรับจากผลการใช้จริง เก็บสื่อที่ดีเป็นระบบ และสร้างใหม่เฉพาะเมื่อสื่อเดิมไม่ตอบเป้าหมายหรือข้อมูลเปลี่ยน
