เขียนจุดประสงค์การเรียนรู้อย่างไร ให้สอนและวัดผลได้ตรงกัน

จุดประสงค์การเรียนรู้ที่ดีควรบอกว่า หลังเรียนผู้เรียนจะทำอะไรได้ ภายใต้เนื้อหาหรือสถานการณ์ใด และครูจะใช้หลักฐานอะไรตรวจ ไม่ควรเขียนเพียง “นักเรียนเข้าใจ” หรือ “นักเรียนมีความรู้” เพราะยังไม่เห็นว่าจะสังเกตและประเมินอย่างไร

สูตรง่ายที่สุดคือ “ผู้เรียน + คำกริยาที่สังเกตได้ + เนื้อหาหรือภารกิจ + เงื่อนไขหรือเกณฑ์ที่จำเป็น” แล้วตรวจว่ากิจกรรมกับแบบประเมินเปิดโอกาสให้ผู้เรียนแสดงพฤติกรรมนั้นจริง

เริ่มจากหลักสูตร ไม่ใช่เริ่มจากกิจกรรม

อ่านมาตรฐาน ตัวชี้วัด หรือผลลัพธ์การเรียนรู้ที่สถานศึกษาใช้ แยกคำกริยา เนื้อหา และขอบเขต จากนั้นเลือกสิ่งที่คาบหรือหน่วยนี้รับผิดชอบจริง ไม่ควรนำข้อความหลายข้อมาใส่ไว้โดยไม่มีเวลาและหลักฐานรองรับ

หากข้อความหลักสูตรกว้าง ให้แตกเป็นผลลัพธ์ย่อยตามลำดับ เช่น รู้ข้อมูลพื้นฐาน เปรียบเทียบหลักฐาน แล้วนำไปใช้แก้สถานการณ์ จุดประสงค์แต่ละคาบจึงเชื่อมไปสู่ผลลัพธ์ของหน่วยโดยไม่ต้องทำครบทุกอย่างในครั้งเดียว

เลือกคำกริยาที่เห็นหลักฐานได้

คำกริยาที่ใช้ได้ เช่น ระบุ จำแนก อธิบาย เปรียบเทียบ สรุป คำนวณ ทดลอง ออกแบบ สร้าง วิจารณ์ และแก้ปัญหา ส่วนคำว่า รู้ เข้าใจ ตระหนัก หรือซาบซึ้ง อาจเป็นเจตนาที่ดี แต่ต้องแปลงเป็นสิ่งที่ผู้เรียนแสดงออกได้

ตัวอย่าง “เข้าใจการเปลี่ยนสถานะของสาร” อาจปรับเป็น “อธิบายการเปลี่ยนสถานะจากสถานการณ์ใกล้ตัวโดยใช้คำศัพท์ที่กำหนดได้” ครูจึงรู้ว่าต้องให้ผู้เรียนอธิบาย ไม่ใช่เพียงจำคำศัพท์

ตัวอย่างก่อนและหลังปรับ

เชื่อมจุดประสงค์กับหลักฐานและกิจกรรม

ใช้ปากกาสามสีวงคำกริยาในจุดประสงค์ สิ่งที่นักเรียนทำในกิจกรรม และสิ่งที่แบบประเมินถาม หากสามส่วนใช้ความสามารถคนละระดับ แผนยังไม่สอดคล้อง

ตัวอย่าง จุดประสงค์ให้ “เปรียบเทียบ” แต่กิจกรรมมีเพียงฟังครูอธิบาย และแบบประเมินถามคำจำกัดความ ผู้เรียนยังไม่ได้แสดงการเปรียบเทียบ ควรเพิ่มข้อมูลสองชุด ตารางหาความเหมือนต่าง และคำถามให้สรุปเกณฑ์

ต้องใส่เกณฑ์ทุกข้อหรือไม่

เกณฑ์มีประโยชน์เมื่อช่วยตัดสินคุณภาพ เช่น ถูกต้องอย่างน้อยตามจำนวนที่กำหนด มีองค์ประกอบสำคัญครบ หรืออธิบายด้วยหลักฐาน ไม่ควรใส่ตัวเลขเพียงเพื่อให้ดูวัดได้ หากไม่มีเหตุผลทางการเรียนรู้รองรับ

ในงานซับซ้อน อาจแยกจุดประสงค์ออกจากเกณฑ์แล้วใช้รายการตรวจหรือรูบริก เพื่อไม่ให้ประโยคยาวจนอ่านยาก

จุดประสงค์ด้านความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะต้องมีทุกคาบไหม

ให้ยึดรูปแบบของโรงเรียนและธรรมชาติของบทเรียน ไม่ควรฝืนสร้างครบทุกด้านหากไม่ได้จัดกิจกรรมและเก็บหลักฐานจริง คุณลักษณะควรสังเกตจากบริบทที่เหมาะสม ไม่ใช้ความเรียบร้อยหรือการพูดน้อยแทนคุณลักษณะทั้งหมด

อ่านต่อที่ วิธีวิเคราะห์มาตรฐานและตัวชี้วัด และ โครงสร้างแผนการจัดการเรียนรู้

การสร้างหรือพัฒนาหลักสูตร ออกแบบการเรียนรู้ และวัดผลให้สอดคล้องเป็นส่วนหนึ่งของ มาตรฐานตำแหน่งครู ว3/2564

เช็กลิสต์ก่อนใช้จุดประสงค์

• สอดคล้องกับหลักสูตรและขอบเขตของคาบ
• ใช้คำกริยาที่ผู้เรียนแสดงหลักฐานได้
• กิจกรรมเปิดโอกาสให้ทำพฤติกรรมนั้น
• แบบประเมินวัดสิ่งเดียวกับจุดประสงค์
• เกณฑ์เหมาะกับเวลาและระดับผู้เรียน
• ใช้ภาษาอ่านง่าย ไม่รวมหลายผลลัพธ์ในประโยคเดียว

สรุป

จุดประสงค์ไม่ใช่ข้อความสำหรับกรอกแผน แต่เป็นเข็มทิศของคาบ เริ่มจากผลลัพธ์ในหลักสูตร ใช้คำกริยาที่สังเกตได้ กำหนดหลักฐาน และตรวจว่ากิจกรรมพาผู้เรียนไปถึงจุดนั้น เมื่อสี่ส่วนเชื่อมกัน การสอนและวัดผลจะตรงกันมากขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

หนึ่งคาบควรมีกี่จุดประสงค์

ไม่มีจำนวนตายตัว ควรมีเท่าที่สอนได้และประเมินจริง โดยเลือกผลลัพธ์หลักให้ชัดแทนการใส่หลายข้อเกินเวลา

ใช้คำว่าเข้าใจได้ไหม

ใช้เป็นแนวคิดได้ แต่ควรตามด้วยพฤติกรรมที่แสดงความเข้าใจ เช่น อธิบาย เปรียบเทียบ ยกเหตุผล หรือนำไปใช้

จุดประสงค์กับผลลัพธ์การเรียนรู้ต่างกันอย่างไร

คำเรียกและระดับความกว้างอาจต่างตามหลักสูตรหรือแบบของโรงเรียน แต่ทั้งสองควรสื่อสิ่งที่ต้องการให้เกิดกับผู้เรียนและเชื่อมกับหลักฐาน