พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 คือกฎหมายแม่บททางการศึกษาฉบับแรกของไทย ประกาศใช้เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2542 มี 9 หมวด 78 มาตรา และมีการแก้ไขเพิ่มเติมอีก 3 ฉบับ คือ พ.ศ. 2545, 2553 และ 2562 เป็นกฎหมายที่ออกสอบครูผู้ช่วยทุกปีทั้งภาค ก และภาค ข
บทความนี้สรุปเนื้อหาทั้งฉบับให้อ่านจบในครั้งเดียว พร้อมจุดที่ออกสอบบ่อย และมีคลิปพอดแคสต์ให้ฟังทบทวนซ้ำได้ท้ายบทความ
ข้อมูลหน้าปกที่ออกสอบทุกปี
- ให้ไว้ ณ วันที่ 14 สิงหาคม 2542
- ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 19 สิงหาคม 2542
- มีผลบังคับใช้ 20 สิงหาคม 2542 (วันถัดจากวันประกาศ)
- มี 9 หมวด 78 มาตรา และบทเฉพาะกาล
- ผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้คือ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (มาตรา 5)
- เกิดขึ้นตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 มาตรา 81
นิยามศัพท์สำคัญ (มาตรา 4)
การศึกษา หมายถึง กระบวนการเรียนรู้เพื่อความเจริญงอกงามของบุคคลและสังคม
ครู หมายถึง บุคลากรวิชาชีพซึ่งทำหน้าที่หลักด้านการเรียนการสอนและการส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียนในสถานศึกษาทั้งของรัฐและเอกชน
จุดที่ต้องแยกให้ออก: ผู้บริหารสถานศึกษา คือคนที่บริหารในสถานศึกษาแต่ละแห่ง ส่วน ผู้บริหารการศึกษา คือคนที่บริหารนอกสถานศึกษา ตั้งแต่ระดับเขตพื้นที่การศึกษาขึ้นไป
หมวด 1 ความมุ่งหมายและหลักการ (มาตรา 6-9)
มาตรา 6 กำหนดว่าการจัดการศึกษาต้องพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ สติปัญญา ความรู้ และคุณธรรม
มาตรา 8 หลักการจัดการศึกษามี 3 ข้อ คือ เป็นการศึกษาตลอดชีวิตสำหรับประชาชน ให้สังคมมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา และพัฒนาสาระกระบวนการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง
มาตรา 9 การจัดระบบมี 6 ข้อ ที่ออกสอบบ่อยที่สุดคือวลี “มีเอกภาพด้านนโยบาย และมีความหลากหลายในการปฏิบัติ”
หมวด 2 สิทธิและหน้าที่ทางการศึกษา (มาตรา 10-14)
มาตรา 10 บุคคลมีสิทธิและโอกาสเสมอกันในการรับการศึกษาขั้นพื้นฐานไม่น้อยกว่า 12 ปี โดยรัฐจัดให้อย่างทั่วถึงและมีคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย
ข้อควรระวัง: อย่าสับสนระหว่างขั้นพื้นฐาน 12 ปี (ไม่เก็บค่าใช้จ่าย) กับภาคบังคับ 9 ปี ซึ่งเป็นคนละตัวเลขกัน
หมวด 3 ระบบการศึกษา (มาตรา 15-21)
มาตรา 17 การศึกษาภาคบังคับ 9 ปี เด็กที่มีอายุย่างเข้าปีที่ 7 ต้องเข้าเรียนจนอายุย่างเข้าปีที่ 16 ข้อสอบมักเปลี่ยนเป็น “อายุ 7 ปีบริบูรณ์” ซึ่งผิด ตัวบทใช้คำว่าย่างเข้าปีที่ 7
หมวด 4 แนวการจัดการศึกษา (มาตรา 22-30)
มาตรา 22 เป็นประโยคที่ออกสอบมากที่สุดในทั้งฉบับ คือ “การจัดการศึกษาต้องยึดหลักว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้ และถือว่าผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด”
มาตรา 27 คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานกำหนดหลักสูตรแกนกลาง ส่วนสถานศึกษาจัดทำสาระของหลักสูตรในส่วนที่เกี่ยวกับสภาพปัญหาในชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น
หมวด 5 การบริหารและการจัดการศึกษา (มาตรา 31-46)
หมวดนี้ถูกแก้ไขมากที่สุด ฉบับปัจจุบัน (แก้โดยฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562) กระทรวงศึกษาธิการดูแลการศึกษาทุกระดับ ทุกประเภท และการอาชีวศึกษา แต่ไม่รวมอุดมศึกษา องค์กรหลักของกระทรวงศึกษาธิการปัจจุบันเหลือ 3 องค์กร คือ สภาการศึกษา คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน และคณะกรรมการการอาชีวศึกษา
มาตรา 39 การกระจายอำนาจมี 4 ด้าน คือ วิชาการ งบประมาณ การบริหารงานบุคคล และการบริหารทั่วไป
มาตรา 40 ในคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้บริหารสถานศึกษาทำหน้าที่เป็นกรรมการและเลขานุการ ไม่ใช่ประธาน
หมวด 6 มาตรฐานและการประกันคุณภาพการศึกษา (มาตรา 47-51)
ระบบประกันคุณภาพมี 2 ส่วน คือ ภายในและภายนอก การประเมินคุณภาพภายนอกโดยสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) ต้องทำอย่างน้อย 1 ครั้งในทุก 5 ปี
หมวด 7-9 ครู ทรัพยากร และเทคโนโลยีเพื่อการศึกษา (มาตรา 52-69)
มาตรา 53 กำหนดให้ครู ผู้บริหารสถานศึกษา ผู้บริหารการศึกษา และบุคลากรทางการศึกษาอื่น ต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ ยกเว้นผู้จัดการศึกษาตามอัธยาศัย วิทยากรพิเศษ และคณาจารย์ระดับอุดมศึกษาระดับปริญญา
สรุปฉบับแก้ไขเพิ่มเติมทั้ง 3 ฉบับ
| ฉบับ | ปีที่ประกาศ | สาระสำคัญ |
|---|---|---|
| ฉบับที่ 2 | 2545 | รวมกระทรวงศึกษาธิการ ทบวงมหาวิทยาลัย และ สกศ. เข้าด้วยกัน เปลี่ยนชื่อเป็นสภาการศึกษา |
| ฉบับที่ 3 | 2553 | แยกเขตพื้นที่การศึกษาเป็นเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาและมัธยมศึกษา |
| ฉบับที่ 4 | 2562 | ตัดอุดมศึกษาออกจากกระทรวงศึกษาธิการ ไปอยู่กระทรวง อว. องค์กรหลักเหลือ 3 องค์กร |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 มีผลบังคับใช้เมื่อใด?
มีผลบังคับใช้วันที่ 20 สิงหาคม 2542 ซึ่งเป็นวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา (19 สิงหาคม 2542)
พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติมีทั้งหมดกี่หมวด กี่มาตรา?
มีทั้งหมด 9 หมวด 78 มาตรา และบทเฉพาะกาล
การศึกษาภาคบังคับกี่ปี เริ่มเมื่ออายุเท่าใด?
9 ปี เริ่มเมื่อเด็กมีอายุย่างเข้าปีที่ 7 จนถึงอายุย่างเข้าปีที่ 16 ตามมาตรา 17
องค์กรหลักของกระทรวงศึกษาธิการปัจจุบันมีกี่องค์กร?
ปัจจุบันมี 3 องค์กร คือ สภาการศึกษา คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน และคณะกรรมการการอาชีวศึกษา หลังฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562 ตัดอุดมศึกษาออกไปอยู่กระทรวง อว.
ฟังสรุปแบบพอดแคสต์
ใครอยากทบทวนซ้ำตอนขับรถหรือทำงานบ้าน ฟังคลิปสรุปแบบพอดแคสต์ความยาว 17 นาที พร้อมควิซท้ายคลิปได้ที่ช่อง YouTube ครูเชียงราย
