ครบเครื่องข้อสอบครูผู้ช่วย ภาค ก 2569
ระเบียบงานสารบรรณ กฎหมายปกครองท้องถิ่น

บทความนี้รวมแนวข้อสอบครูผู้ช่วย ภาค ก ปี 2569 หมวดความรู้เกี่ยวกับ ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และ กฎหมายการปกครองส่วนท้องถิ่น ครอบคลุม อบจ. อบต. เทศบาล และ กทม. ทุกข้อมีเฉลยพร้อมคำอธิบายเหตุผล ช่วยให้เข้าใจหลักการและจดจำได้ง่ายขึ้น เหมาะสำหรับผู้เตรียมสอบบรรจุครูผู้ช่วยทุกสังกัด

ส่วนที่ 1 — ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 (ข้อ 1–10)

ข้อ 1. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 ให้คำนิยาม “งานสารบรรณ” ไว้อย่างไร?

• ก. งานที่เกี่ยวกับการร่าง เขียน และพิมพ์หนังสือราชการทั้งหมด
• ข. งานที่เกี่ยวกับการบริหารงานเอกสาร เริ่มตั้งแต่การจัดทำ การรับ การส่ง การเก็บรักษา การยืม จนถึงการทำลาย
• ค. งานที่เกี่ยวกับการจัดเก็บและค้นหาเอกสารในหน่วยงานราชการ
• ง. งานที่เกี่ยวกับการรับและส่งหนังสือภายในหน่วยงาน

เฉลย ข้อ ข.
ระเบียบฯ ข้อ 6 นิยาม “งานสารบรรณ” หมายถึง งานที่เกี่ยวกับการบริหารงานเอกสาร ตั้งแต่การจัดทำ การรับ การส่ง การเก็บรักษา การยืม จนถึงการทำลาย ครอบคลุมวงจรชีวิตของเอกสารทั้งหมด

จำ: จัดทำ รับ ส่ง เก็บรักษา ยืม ทำลาย (วงจรครบ 6 ขั้น)

ข้อ 2. หนังสือราชการตามระเบียบงานสารบรรณ มีกี่ประเภท?

• ก. 4 ประเภท
• ข. 5 ประเภท
• ค. 6 ประเภท
• ง. 7 ประเภท

เฉลย ข้อ ค.
หนังสือราชการมี 6 ประเภท ได้แก่ 1) หนังสือภายนอก 2) หนังสือภายใน 3) หนังสือประทับตรา 4) หนังสือสั่งการ 5) หนังสือประชาสัมพันธ์ 6) หนังสือที่เจ้าหน้าที่ทำขึ้นหรือรับไว้เป็นหลักฐานในราชการ

จำ: ภายนอก-ภายใน-ประทับตรา-สั่งการ-ประชาสัมพันธ์-หลักฐาน = 6 ประเภท

ข้อ 3. หนังสือภายนอก คือหนังสือประเภทใด?

• ก. หนังสือที่ส่งจากส่วนราชการหนึ่งไปยังบุคคลภายนอกหน่วยงาน
• ข. หนังสือติดต่อราชการที่เป็นแบบพิธีระหว่างส่วนราชการ หรือส่วนราชการมีถึงหน่วยงานอื่น
• ค. หนังสือที่ติดต่อกันภายในส่วนราชการเดียวกัน
• ง. หนังสือที่ส่งถึงประชาชนทั่วไป

เฉลย ข้อ ข.
หนังสือภายนอก คือหนังสือติดต่อราชการที่เป็นแบบพิธี โดยใช้กระดาษตราครุฑ ติดต่อระหว่างส่วนราชการ หรือส่วนราชการมีถึงหน่วยงานอื่นที่ไม่ใช่ส่วนราชการ หรือมีถึงบุคคลภายนอก

ข้อ 4. หนังสือราชการประเภทใดใช้กระดาษบันทึกข้อความ?

• ก. หนังสือภายนอก
• ข. หนังสือภายใน
• ค. หนังสือประทับตรา
• ง. หนังสือสั่งการ

เฉลย ข้อ ข.
หนังสือภายใน คือหนังสือที่ติดต่อราชการภายในกระทรวง ทบวง กรม หรือจังหวัดเดียวกัน ใช้กระดาษบันทึกข้อความ (มีคำว่า “บันทึกข้อความ” อยู่ที่หัวกระดาษ)

จำ: ภายใน = บันทึกข้อความ | ภายนอก = กระดาษตราครุฑ

ข้อ 5. ข้อใดคือหนังสือสั่งการตามระเบียบงานสารบรรณ?

• ก. หนังสือเวียน คำสั่ง ระเบียบ
• ข. คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับ
• ค. คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับ
• ง. คำสั่ง ประกาศ ระเบียบ

เฉลย ข้อ ค.
หนังสือสั่งการมี 3 ชนิด คือ 1) คำสั่ง 2) ระเบียบ 3) ข้อบังคับ ส่วนประกาศจัดอยู่ในหนังสือประชาสัมพันธ์ (ประกาศ แถลงการณ์ ข่าว)

สั่งการ = คำสั่ง+ระเบียบ+ข้อบังคับ | ประชาสัมพันธ์ = ประกาศ+แถลงการณ์+ข่าว

ข้อ 6. หนังสือราชการที่ต้องเก็บรักษาไว้ตลอดไป ตามระเบียบสารบรรณ หมายถึงข้อใด?

• ก. หนังสือที่มีอายุเกิน 10 ปี
• ข. หนังสือสำคัญที่หัวหน้าส่วนราชการกำหนด
• ค. หนังสือที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ ขนบธรรมเนียมประเพณี หรือหนังสือสำคัญที่ต้องเก็บไว้เป็นหลักฐาน
• ง. หนังสือที่ได้รับการลงทะเบียนรับ-ส่งอย่างเป็นทางการ

เฉลย ข้อ ค.
ระเบียบฯ ข้อ 66 กำหนดให้หนังสือที่ต้องเก็บตลอดไป ได้แก่ หนังสือเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ ขนบธรรมเนียมประเพณี หรือเป็นหลักฐานสำคัญ รวมถึงหนังสือที่ทางราชการยังถือว่าจำเป็น

ข้อ 7. โดยทั่วไป หนังสือราชการให้เก็บรักษาไว้ไม่น้อยกว่ากี่ปีจึงจะทำลายได้?

• ก. 5 ปี
• ข. 10 ปี
• ค. 15 ปี
• ง. 20 ปี

เฉลย ข้อ ข.
ระเบียบสารบรรณ ข้อ 66 กำหนดว่าหนังสือที่ส่งไปแล้วและปฏิบัติงานเสร็จสิ้นแล้ว ให้เก็บรักษาไว้ไม่น้อยกว่า 10 ปี เว้นแต่หนังสือที่ต้องเก็บตลอดไป หรือหนังสือที่กำหนดให้เก็บน้อยกว่า 10 ปี

จำ: เก็บหนังสือ = 10 ปี (หลักทั่วไป)

ข้อ 8. การทำลายหนังสือราชการ ต้องแต่งตั้งคณะกรรมการทำลายหนังสืออย่างน้อยกี่คน?

• ก. 2 คน
• ข. 3 คน
• ค. 4 คน
• ง. 5 คน

เฉลย ข้อ ข.
ระเบียบสารบรรณ ข้อ 72 กำหนดให้หัวหน้าส่วนราชการแต่งตั้งคณะกรรมการทำลายหนังสืออย่างน้อย 3 คน มีหน้าที่พิจารณาหนังสือที่จะทำลายและทำรายงานเสนอหัวหน้าส่วนราชการ

ข้อ 9. ชั้นความเร็วของหนังสือราชการมีกี่ชั้น และชั้นสูงสุดคืออะไร?

• ก. 2 ชั้น — ด่วนที่สุด
• ข. 3 ชั้น — ด่วนที่สุด
• ค. 4 ชั้น — ด่วนพิเศษ
• ง. 3 ชั้น — ด่วนมาก

เฉลย ข้อ ข.
ชั้นความเร็วมี 3 ชั้น ได้แก่ 1) ด่วน (ให้เร็วกว่าปกติ) 2) ด่วนมาก (ภายในวันที่ได้รับ) 3) ด่วนที่สุด (ทันทีที่ได้รับ) — ด่วนที่สุดคือชั้นสูงสุด

ด่วน ด่วนมาก ด่วนที่สุด (เรียงจากน้อยไปมาก)

ข้อ 10. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับชั้นความลับของหนังสือราชการ?

• ก. ลับมาก ลับ และลับที่สุด
• ข. ลับที่สุด ลับมาก และลับ
• ค. ลับ ลับมาก ลับพิเศษ และลับที่สุด
• ง. ลับน้อย ลับ ลับมาก และลับที่สุด

เฉลย ข้อ ข.
ชั้นความลับมี 3 ชั้น ได้แก่ 1) ลับที่สุด (Top Secret) 2) ลับมาก (Secret) 3) ลับ (Confidential) โดยลับที่สุดถือเป็นชั้นสูงสุด ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษในการรักษาความลับ

ส่วนที่ 2 — กฎหมายการปกครองส่วนท้องถิ่น (ข้อ 11–20)

ข้อ 11. การปกครองส่วนท้องถิ่นของไทยมีรูปแบบใดบ้าง?

• ก. อบจ. อบต. เทศบาล
• ข. อบจ. เทศบาล อบต. กทม.
• ค. อบจ. เทศบาล อบต. กทม. และเมืองพัทยา
• ง. อบจ. เทศบาล อบต. กทม. เมืองพัทยา และเมืองเชียงใหม่

เฉลย ข้อ ค.
การปกครองส่วนท้องถิ่นของไทยมี 5 รูปแบบ ได้แก่ 1) องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) 2) เทศบาล 3) องค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) 4) กรุงเทพมหานคร (กทม.) 5) เมืองพัทยา โดย กทม. และเมืองพัทยาเป็นรูปแบบพิเศษ

จำ: อบจ.+เทศบาล+อบต.+กทม.+พัทยา = 5 รูปแบบ (พิเศษ 2 รูปแบบ)

ข้อ 12. องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) มีโครงสร้างการบริหารอย่างไร?

• ก. ผู้ว่าราชการจังหวัด และสภาจังหวัด
• ข. นายก อบจ. และสภา อบจ.
• ค. ผู้ว่าราชการจังหวัด นายก อบจ. และสภา อบจ.
• ง. นายก อบจ. รองนายก อบจ. และสมาชิกสภา

เฉลย ข้อ ข.
อบจ. มีโครงสร้างหลัก 2 ส่วน คือ 1) สภา อบจ. (ฝ่ายนิติบัญญัติ — สมาชิกมาจากการเลือกตั้ง) 2) นายก อบจ. (ฝ่ายบริหาร — มาจากการเลือกตั้งโดยตรง) นายก อบจ. มีรองนายก อบจ. ช่วยงาน

พ.ร.บ.องค์การบริหารส่วนจังหวัด พ.ศ. 2540 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม

ข้อ 13. เทศบาลแบ่งออกเป็นกี่ประเภท?

• ก. 2 ประเภท
• ข. 3 ประเภท
• ค. 4 ประเภท
• ง. 5 ประเภท

เฉลย ข้อ ข.
เทศบาลแบ่งเป็น 3 ประเภท ตามขนาดและจำนวนประชากร ได้แก่ 1) เทศบาลตำบล 2) เทศบาลเมือง (ประชากรตั้งแต่ 10,000 คนขึ้นไป) 3) เทศบาลนคร (ประชากรตั้งแต่ 50,000 คนขึ้นไป)

ตำบล เมือง (10,000+) นคร (50,000+)

ข้อ 14. สมาชิกสภาเทศบาลมาจากที่ใด?

• ก. การแต่งตั้งจากผู้ว่าราชการจังหวัด
• ข. การแต่งตั้งจากนายกเทศมนตรี
• ค. การเลือกตั้งจากประชาชนในเขตเทศบาล
• ง. การคัดเลือกจากข้าราชการท้องถิ่น

เฉลย ข้อ ค.
สมาชิกสภาเทศบาลมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชนในเขตเทศบาล วาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปี และนายกเทศมนตรีก็มาจากการเลือกตั้งโดยตรงเช่นกัน (ไม่ใช่เลือกจากสภาอีกต่อไป)

ข้อ 15. อบต. (องค์การบริหารส่วนตำบล) ก่อตั้งขึ้นตามกฎหมายใด?

• ก. พ.ร.บ.สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537
• ข. พ.ร.บ.สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 และฉบับแก้ไข
• ค. พ.ร.บ.ปกครองท้องถิ่น พ.ศ. 2543
• ง. พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534

เฉลย ข้อ ข.
อบต. จัดตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ.สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม โดยเปลี่ยนจากสภาตำบลมาเป็น อบต. เมื่อมีรายได้ถึงเกณฑ์หรือมีประชากรถึงเกณฑ์กำหนด

พ.ร.บ.สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล พ.ศ. 2537 (แก้ไข 2546)

ข้อ 16. อำนาจหน้าที่ของ อบต. ข้อใดถูกต้อง?

• ก. จัดทำแผนพัฒนาจังหวัดและงบประมาณจังหวัด
• ข. จัดให้มีและบำรุงรักษาทางน้ำและทางบก รักษาความสะอาดของถนน ทางน้ำ ทางเดิน
• ค. กำกับดูแลการศึกษาระดับมัธยมศึกษาในพื้นที่
• ง. ออกข้อบัญญัติจังหวัดเพื่อบังคับใช้ในเขตพื้นที่

เฉลย ข้อ ข.
อำนาจหน้าที่ของ อบต. ตาม พ.ร.บ. ได้แก่ การจัดให้มีและบำรุงรักษาทางน้ำและทางบก ทำให้มีน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค รักษาความสะอาด ป้องกันโรค และส่งเสริมการศึกษา ออกข้อบัญญัติ อบต. (ไม่ใช่ข้อบัญญัติจังหวัด)

ข้อ 17. กรุงเทพมหานคร (กทม.) มีฐานะเป็นอะไร?

• ก. ราชการส่วนกลาง
• ข. ราชการส่วนภูมิภาค
• ค. ราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ
• ง. หน่วยงานในสังกัดกระทรวงมหาดไทย

เฉลย ข้อ ค.
กรุงเทพมหานครมีสถานะเป็น “ราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ” ตาม พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 มีผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรง

พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528

ข้อ 18. หลักการกระจายอำนาจให้แก่ท้องถิ่นปรากฏในรัฐธรรมนูญใดเป็นครั้งแรกในไทย?

• ก. รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2521
• ข. รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2534
• ค. รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540
• ง. รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550

เฉลย ข้อ ค.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 ถือเป็นรัฐธรรมนูญ “ฉบับประชาชน” ที่บัญญัติหลักการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างชัดเจนและครอบคลุมที่สุดในประวัติศาสตร์การปกครองไทย

ข้อ 19. คณะกรรมการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (ก.ก.ถ.) มีใครเป็นประธาน?

• ก. รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
• ข. ปลัดกระทรวงมหาดไทย
• ค. นายกรัฐมนตรี
• ง. ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี

เฉลย ข้อ ค.
ตาม พ.ร.บ.กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 คณะกรรมการ ก.ก.ถ. มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน แสดงถึงความสำคัญของการกระจายอำนาจในระดับนโยบายสูงสุด

ข้อ 20. ข้อใดคืออำนาจหน้าที่ “เฉพาะ” ของ อบจ. ที่ อบต. หรือเทศบาลไม่มี?

• ก. จัดการศึกษาในพื้นที่
• ข. จัดให้มีระบบบำบัดน้ำเสีย
• ค. ประสานแผนพัฒนาท้องถิ่นระหว่างเทศบาลและ อบต. ในเขตจังหวัด
• ง. สนับสนุนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย

เฉลย ข้อ ค.
อบจ. มีบทบาทพิเศษในการ “ประสานแผนพัฒนาท้องถิ่น” ระหว่างเทศบาลและ อบต. ทั้งหลายในเขตจังหวัด เนื่องจาก อบจ. ครอบคลุมพื้นที่ทั้งจังหวัดและทำหน้าที่เชื่อมประสานการพัฒนาในภาพรวมระดับจังหวัด

อบจ. = ระดับจังหวัด (บูรณาการ) | เทศบาล/อบต. = ระดับพื้นที่ย่อย