ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย” ควรกินเมื่อมีอาการใด ซื้อกินเองได้ไหม?

“ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย” ควรกินเมื่อมีอาการใด ซื้อกินเองได้ไหม?

ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย หรือยาปฏิชีวนะ เป็นยาที่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อหรือยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น ไม่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อไวรัส ไม่มีฤทธิ์แก้ปวด ลดไข้ หรือลดการอักเสบ ตัวอย่างยาที่พบบ่อย ได้แก่ อะม็อกซีซิลลิน (Amoxicillin) เพนนิซิลลิน (Penicillin) และเตตร้าซัยคลิน (Tetracycline)

อาการใดควรใช้ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ?

ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียควรใช้เฉพาะเมื่อมีการติดเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น ไม่ใช่ทุกอาการป่วยที่ต้องการยาชนิดนี้ อาการที่อาจต้องใช้ยาปฏิชีวนะ ได้แก่:

อาการติดเชื้อแบคทีเรียที่ต้องใช้ยา:

• ต่อมทอนซิลอักเสบเป็นหนอง
• ปัสสาวะอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย
• ปอดติดเชื้อแบคทีเรีย
• แผลติดเชื้อ
• อาการเจ็บคอจากเชื้อสเตร็ป โดยมีอาการเฉพาะ เช่น เจ็บคอรุนแรง มีไข้สูง ไม่มีอาการไอ น้ำมูก

อาการที่ไม่ต้องใช้ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย:

• ไข้หวัดธรรมดา (80% เกิดจากเชื้อไวรัส)
• เจ็บคอจากเชื้อไวรัส
• อุจจาระร่วงเฉียบพลัน
• อาการอักเสบจากสาเหตุอื่น เช่น การยกของหนัก

ซื้อกินเองได้หรือไม่ ?

การซื้อยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียกินเองนั้นผิด เพราะยาปฏิชีวนะถือเป็นยาอันตรายที่จะจำหน่ายได้เฉพาะในร้านขายยาแผนปัจจุบันภายใต้การควบคุมของเภสัชกรเท่านั้น และต้องมีใบสั่งยาจากแพทย์หรือแพทย์ทันตกรรม

อันตรายจากการใช้ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียผิดวิธี

การใช้ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียอย่างไม่ถูกต้องอาจก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรง:

1. การแพ้ยา – อาการเบาอาจมีผื่นคัน แต่หากรุนแรงอาจเกิดอาการ Stevens-Johnson Syndrome ซึ่งผิวหนังหลุดลอกและอันตรายถึงชีวิต

2. เชื้อดื้อยา – การกินยาไม่ครบโดสหรือกินผิดเวลาทำให้เชื้อแบคทีเรียกลายพันธุ์เป็นเชื้อดื้อยา ต้องใช้ยาที่แรงขึ้นและแพงขึ้น

3. โรคแทรกซ้อน – ยาปฏิชีวนะฆ่าทั้งแบคทีเรียดีและแบคทีเรียเสียในลำไส้ ทำให้เกิดการติดเชื้ออื่นตามมา เช่น ลำไส้อักเสบรุนแรง

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

หลายคนยังเข้าใจผิดว่ายาฆ่าเชื้อแบคทีเรียเป็นยาแก้อักเสบ จึงนำมาใช้รักษาอาการปวดหรืออักเสบทั่วไป ซึ่งเป็นความเข้าใจที่ผิดอย่างสิ้นเชิง ยาแก้อักเสบและยาปฏิชีวนะเป็นคนละชนิดกัน มีสรรพคุณแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

ข้อแนะนำสำหรับการใช้ยาอย่างถูกต้อง

เพื่อความปลอดภัยในการใช้ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียควรปฏิบัติดังนี้:

• ใช้ยาเฉพาะเมื่อแพทย์สั่งจ่ายเท่านั้น
• กินยาให้ครบตามขนาดและระยะเวลาที่กำหนด แม้อาการจะดีขึ้นแล้ว
• ไม่หยุดกินยาเองหรือเก็บยาไว้ใช้ครั้งหลัง
• ไม่แบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
• ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเมื่อมีข้อสงสัย

การใช้ยาอย่างเหมาะสมไม่เพียงแต่ปกป้องสุขภาพของตัวเองเท่านั้น แต่ยังช่วยป้องกันปัญหาเชื้อดื้อยาที่กำลังเป็นภัยคุกคามระดับโลกอีกด้วย