เผยแพร่งานวิจัย การพัฒนารูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์เพื่อการพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาประจวบคีรีขันธ์ เขต 1

การศึกษาวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับการบริหารเพื่อพัฒนาการอ่านและ
การเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์เพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียน
ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 3) เพื่อทดลองใช้รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์เพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของ
นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 และ 4) เพื่อประเมินรูปแบบและปรับปรุงรูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์เพื่อพัฒนาการอ่าน
และการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 การวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods research) แบ่งเป็น 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1
การศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับการบริหารเพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ขั้นตอน 1.1
การศึกษาข้อมูลสารสนเทศที่เกี่ยวข้อง แหล่งข้อมูล ได้แก่ เอกสารรายงานผลการประเมินผลการพัฒนาความสามารถ
ด้านการอ่านและการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 จำนวน 18 เล่ม ขั้นตอนที่ 1.2 การศึกษาสภาพปัจจุบัน
ปัญหาและความต้องการ ผู้ให้ข้อมูล ประกอบด้วย ผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู้สอนภาษาไทยชั้นประถมศึกษาปีที่ 1
จำนวน 70 คน นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 รวม 70 คน ผู้ปกครองนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 รวม 70 คน จาก
สถานศึกษา 35 แห่ง โดยการเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ขั้นตอนที่ 1.3 การศึกษากระบวนการบริหาร
ที่ดี (Best Practices) แหล่งผู้ให้ข้อมูล ประกอบด้วย สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาต้นแบบและประสบความสำเร็จดา้น
การพัฒนาการอ่านและการเขียน จำนวน 3 เขตพื้นที่การศึกษา และ ขั้นตอนที่ 1.4 การศึกษากลยุทธ์ ผู ้ให้ข้อมูล
ประกอบด้วย ผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 10 คน ครูผู้สอนภาษาไทยชั้นประถมศึกษาปีที ่ 1 จำนวน 10 คน จาก
สถานศึกษาที่มีผลการประเมินคุณภาพการอ่าน (RT : Reading Test) ปีการศึกษา 2566 สูงกว่าระดับประเทศ จำนวน
10 แห่ง และต่ำกว่าระดับประเทศ จำนวน 10 แห่ง และศึกษานิเทศก์ จำนวน 5 คน รวม 25 คน ระยะที่ 2 การพัฒนา
รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์ ผู้ให้ข้อมูล ประกอบด้วย ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 11 คน ระยะที่ 3 การทดลองใช้รูปแบบ
การบริหารเชิงกลยุทธ์ ประชากร ได้แก่ สถานศึกษา จำนวน 117 แห่ง กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ สถานศึกษาจำนวน 9 แห่ง
โดยการเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ผู้ให้ข้อมูลจากสถานศึกษากลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย ผู้บริหาร
สถานศึกษาทุกคน จำนวน 9 คน ครูผู ้สอนภาษาไทยชั้นประถมศึกษาปีที ่ 1 ทุกคน จำนวน 17 คน นักเรียนช้ัน
ประถมศึกษาปีที่ 1 ทุกคน และผู้ปกครองนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 จำนวน 27 คน และระยะที่ 4 การประเมิน
รูปแบบและปรับปรุงรูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์ ผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ บุคคคลจากสถานศึกษากลุ่มทดลองใช้รูปแบบ
ประกอบด้วย ผู ้บริหารสถานศึกษา จำนวน 9 คน ครูผู ้สอนภาษาไทยชั้นประถมศึกษาปีที ่ 1 จำนวน 14 คน และ
ผู้ปกครองนักเรียน จำนวน 9 คน รวม 32 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ดังนี้ 1) แบบบันทึกและแบบวิเคราะห์ข้อมูล สารสนเทศ 2) แบบสัมภาษณ์สภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการเกี ่ยวกับการบริหารเพื่อพัฒนาการอ่านและ
การเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีท่ี 1 จำนวน 4 ฉบับ 3) แบบสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) เกี่ยวกับ
กระบวนการบริหารที่ดี (Best Practices) 4) แบบบันทึกสัมภาษณ์แบบกลุ่ม (Group interview) เกี่ยวกับการกำหนด
กลยุทธ์ 5) (ร่าง) รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์ 6) (ร่าง) คู่มือการใช้รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์ 7) แนวคำถาม
การสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ (Connoisseurship) เพื่อประเมิน (ร่าง) รูปแบบและ (ร่าง) คู่มือการใช้รูปแบบ 8) แบบ
สัมภาษณ์ความพร้อมของสถานศึกษาก่อนทดลองใช้รูปแบบ 9) แบบทดสอบการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ัน
ประถมศึกษาปีที่ 1 (RWT: Reading Writing Test) 10) แบบบันทึกผลการประเมินความสามารถด้านการอ่านของ
ผู้เรียน (RT: Reading Test) และความสามารถด้านการเขียนของผู้เรียน (WT: Writing Test) 11) แบบประเมินความรู้
ความเข้าใจเกี ่ยวกับการนำกลยุทธ์สู ่การปฏิบัติของผู ้บริหารสถานศึกษา 12) แบบประเมินความรู ้ความเข้าใจ
การพัฒนาการจัดการเรียนการสอนภาษาไทยชั้นประถมศึกษาปีที ่ 1 ของครูผู ้สอน 13) แบบนิเทศการใช้รูปแบบ
การบริหารเชิงกลยุทธ์ 14) แบบประเมินการบริหารของผู้บริหารสถานศึกษา 15) แบบประเมินการจัดการเรียนการสอน
ของครูผู้สอนภาษาไทยชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 16) แบบสอบถามความพึงพอใจ/ความคิดเห็นของผู้เกี่ยวข้อง จำนวน 3
ฉบับ และ 17) แบบสอบถามการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองนักเรียนและภาคีเครือข่าย และ 18) แบบประเมินคุณภาพของ
รูปแบบ ผลการตรวจสอบเครื่องมือ ทุกฉบับมีค่า IOC ระหว่าง 0.60 ถึง 1.00 ค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟา
ของครอนบาคของแบบนิเทศ แบบประเมินการบริหารและการจัดการเรียนการสอน แบบประเมินความพึงพอใจ
แบบสอบถามการมีส่วนร่วม และแบบประเมินคุณภาพของรูปแบบ อยูร่ะหว่าง 0.68 ถึง 0.93 แบบทดสอบการอ่านและ
การเขียน และแบบประเมินความรู้ของผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู้สอน ทุกฉบับมีค่าความยากง่ายระหว่าง 0.21 ถึง
0.90 ค่าอำนาจจำแนกระหว่าง 0.20 ถึง 0.69 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบน-
มาตรฐาน t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis)
ผลการวิจัย พบว่า
1. ข้อมูลเกี่ยวกับการบริหารเพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที ่ 1 ใน สถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาประจวบคีรีขันธ์ เขต 1 ดังนี้ 1) สภาพปัจจุบัน ปัญหา และ
ความต้องการ ได้แก่ นักเรียนส่วนมากอ่านไม่ออก เขียนผิดพลาด กลุ่มชาติพันธุ์ การเลี้ยงดู ปัญหาร่างกาย สติปัญญา
อารมณ์และจิตใจ ติดโทรศัพท์ ไม่มีนิสัยรักกการอ่าน ขาดการเตรียมความพร้อมในระดับปฐมวัย ขาดแคลนครู ครูขาด
ความเชี ่ยวชาญและเทคนิคในการสอนการอ่านและการเขียน ผู ้บริหารสถานศึกษาขาดสมรรถนะการบริหารใน
สถานการณ์ที่ขาดแคลน ขาดความชัดเจนในการนำนโยบายและแนวทางการพัฒนาสู่การปฏิบัติที่เป็นระบบ ระบบ/
โครงสร้างการบริหารจัดการไม่เหมาะสม งบประมาณไม่เพียงพอ การจัดสรรทรัพยากรจำกัด ขาดแคลนสื่อ/สื่อดิจิทัลและ
เทคโนโลยีที่ทันสมัย ระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ตไมม่ีคุณภาพ สภาพแวดล้อมไม่เอื้อต่อการเรยีนรู ้หลักสูตรไม่ตอบสนอง
ต่อความแตกต่างของผู้เรียน การนิเทศไม่เป็นระบบ ผู้ปกครองนักเรียนส่วนหนึ่งฐานะยากจน ไม่ได้ส่งเสริมการอา่นและ
การเขียนเท่าที่ควร ครอบครัวคนต่างด้าวไม่รู้ภาษาไทย ขาดกิจกรรมเช่ือมโยงระหว่างบ้าน โรงเรียนและชุมชน การระดม
ทรัพยากรยังมีน้อย ต้องการให้มีการพัฒนาผู้บริหารสถานศึกษาและครูผูส้อน มีนโยบายด้านการอ่านและการเขียนชัดเจน
พัฒนาสื ่อทันสมัย พัฒนาแหล่งเร ียนรู้ พ ัฒนาการเร ียนการสอนและกิจกรรมพัฒนาการอ่านและการเขียน พัฒนาการนิเทศอย่างเป็นระบบ จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองและภาคีเครือข่าย
2) กระบวนการบริหารที่ดี (Best Practices) ของสำนักงานเขตพื้นที่ต้นแบบ พบว่า เขตพื้นที่มีบทบาทสำคัญใน
การกำหนดนโยบายที่ชัดเจน มีการสำรวจข้อมูลพื้นฐานของนักเรียน สนับสนุนสื่อ จัดกลุ่มโรงเรียนตามระดับการพัฒนา
จัดตั้งทีมวิชาการเฉพาะด้าน และนิเทศ ติดตาม ให้คำปรึกษา ผู้บริหารสถานศึกษากำหนดนโยบายอ่านออกเขียนได้
ภายในชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ส่งเสริมการพัฒนาครูผู้สอน ครูจัดการเรียนรู้ตามความสามารถของนักเรียน สอนด้วย
วิธีการหลากหลาย สร้างแรงจูงใจ นิเทศ ติดตามและประเมินผลอย่างต่อเนื ่อง รวมทั้งส่งเสริมการมีส่วนร่วมของ
ครอบครัวและชุมชน และ 3) การศึกษากลยุทธ์เพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีท่ี 1 ได้ 4
กลยุทธ์ ดังนี้ (1) พัฒนาความสามารถด้านการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีท่ี 1 (2) พัฒนาสมรรถนะ
ผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู้สอนในการพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 (3) พัฒนา
ระบบบริหารจัดการเพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีท่ี 1 และ (4) ส่งเสริมการมีส่วนร่วม
ของผู้ปกครองนักเรียนและภาคีเครือข่ายเพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีท่ี 1 2. การพัฒนารูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์เพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษา
ปีท่ี 1 พบว่า รูปแบบดังกล่าว ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ คือ 1) หลักการของรูปแบบ 2) วัตถุประสงค์ของรูปแบบ 3)
ระบบและกลไกลของรูปแบบ 4) กระบวนการดำเนินงานของรูปแบบ 4 ขั้นตอน ได้แก่ (1) การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม
(2) การกำหนดกลยุทธ์ (3) การนำกลยุทธ์สู่การปฏิบัติ และ (4)การควบคุมกลยุทธ์ และ 5) เงื่อนไขการนำรูปแบบไปใช้ 3. การทดลองใช้รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์เพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษา
ปีที่ 1 พบว่า 1) สถานศึกษาก่อนทดลองใช้รูปแบบมีความพร้อมระดับปานกลาง 2) การนำกลยุทธ์สู่การปฏิบัติของ
สถานศึกษา มีผลการดำเนินงานบรรลุเป้าหมาย ดังนี้ (1) การพัฒนาความสามารถด้านการอ่านและการเขียนได้ของ
นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที ่ 1 อยู่ในระดับเพิ่มขึ ้น (2) การพัฒนาสมรรถนะผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู ้สอนใน
การพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 อยู่ในระดับเพิ่มขึ้น (3) ความพึงพอใจต่อระบบ
บริหารจัดการเพื่อพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีที่ 1 ของผู้เกี่ยวข้องอยู่ในระดับมากขึ้นไป
และ (4) ผู้ปกครองนักเรียนและภาคีเครือข่ายมีส่วนร่วมในการพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษา
ปีที่ 1 เพิ่มขึ้น และ 3) การนิเทศ กำกับ และติดตามของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาประจวบคีรีขันธ์
เขต 1 พบว่า สถานศึกษากลุ่มทดลองสามารถดำเนินการตามกระบวนการบริหารเชิงกลยุทธ์ได้ในระดับมากข้ึนไป 3. ผลการประเมินรูปแบบและปรับปรุงรูปแบบ พบว่า (ร่าง) รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์เพื ่อพัฒนา
การอ่านและการเขียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที ่ 1 ในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา
ประจวบคีรีขันธ์ เขต 1 มาตรฐานโดยรวม รายด้าน ประกอบด้วย ด้านความแหมาะสม ด้านความเป็นไปได้ ด้านความเป็นประโยชน์
และด้านความถูกต้อง และรายข้อ อยู่ในระดับมากที่สุดทุกรายการ ได้นำข้อแสนอแนะและความคิดเห็นไปปรับปรุงได้รูปแบบที่
สมบูรณ์ และขยายผลต่อสถานศึกษาทุกแห่งในสังกัดรวมทั้งผู้สนใจต่อไป คำสำคัญ รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์, การพัฒนาการอ่านและการเขียนของนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีท่ี 1
ในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาประจวบครีีขันธ์ เขต 1