การเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน (Project-Based Learning )

การเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน (Project-Based Learning ) หมายถึงการเรียนรู้ที่จัดประสบการณ์ในการปฏิบัติงานให้แก่ผู้เรียนเหมือนกับการทำงานในชีวิตจริงอย่างมีระบบ  เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้มีประสบการณ์ตรง  ได้เรียนรู้วิธีการแก้ปัญหา  วิธีการหาความรู้ความจริงอย่างมีเหตุผล   ได้ทำการทดลอง  ได้พิสูจน์สิ่งต่าง ๆ ด้วยตนเอง  รู้จักการวางแผนการทำงาน  ฝึกการเป็นผู้นำ  ผู้ตาม  ตลอดจนได้พัฒนากระบวนการคิดโดยเฉพาะการคิดขั้นสูง  และการประเมินตนเอง  โดยมีครูเป็นผู้กระตุ้นเพื่อนำความสนใจที่เกิดจากตัวผู้เรียนมาใช้ในการทำกิจกรรมค้นคว้าหาความรู้ด้วยตัวเอง นำไปสู่การเพิ่มความรู้ที่ได้จากการลงมือปฏิบัติ การฟัง และการสังเกตจากผู้รู้  โดยผู้เรียนมีการเรียนรู้ผ่านกระบวนการทำงานเป็นกลุ่ม ที่จะนำมาสู่การสรุปความรู้ใหม่ มีการเขียนกระบวนการจัดทำโครงงานและได้ผลการจัดกิจกรรมเป็นผลงานแบบรูปธรรม  

นอกจากนี้การจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน ยังเน้นการเรียนรู้ที่ให้ผู้เรียนได้รับประสบการณ์ชีวิตขณะที่เรียน ได้พัฒนาทักษะต่างๆ ซึ่งสอดคล้องกับหลักพัฒนาการตามลำดับขั้นความรู้ความคิดของบลูม ทั้ง 6 ขั้น คือ ความรู้ความจำ ความเข้าใจ การประยุกต์ใช้  การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ การประเมินค่า และการคิดสร้างสรรค์  การจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน ถือได้ว่าเป็น การจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ เนื่องจากผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติเพื่อฝึกทักษะต่างๆด้วยตนเองทุกขั้นตอน โดยมีครูเป็นผู้ให้ การส่งเสริม สนับสนุน

ลักษณะสำคัญของจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน

1. ยึดหลักการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ทำงานตามระดับทักษะ
2. ที่ตนเองมีอยู่
3. เป็นรูปแบบหนึ่งของการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นบทบาทและการมีส่วนร่วมของผู้เรียน      
4. (Active Learning)
5. เป็นเรื่องที่ผู้เรียนสนใจและรู้สึกสบายใจที่จะทำ
6. ผู้เรียนได้รับสิทธิในการเลือกว่าจะตั้งคำถามอะไร และต้องการผลผลิตอะไรจากการทำโครงงาน
7. ครูทำหน้าที่เป็นผู้สนับสนุนอุปกรณ์และจัดประสบการณ์ให้แก่ผู้เรียน สนับสนุนการแก้ไขปัญหา
8. และสร้างแรงจูงใจให้แก่ผู้เรียน
9. ผู้เรียนกำหนดการเรียนรู้ของตนเอง
10. เชื่อมโยงกับชีวิตจริง สิ่งแวดล้อมจริง
11. มีฐานจากการวิจัย ศึกษา ค้นคว้า หรือ องค์ความรู้ที่เคยมี
12. ใช้แหล่งข้อมูล หลายแหล่ง
13.  ฝังตรึงด้วยความรู้และทักษะต่างๆ
14.  สามารถใช้เวลามากพอเพียงในการสร้างผลงาน
15.  มีผลผลิต

ประเภทของโครงงาน โครงงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนรู้ของผู้เรียน อาจจำแนกได้เป็น 2 ประเภทหลักๆ คือโครงงานที่แบ่งตามระดับการให้คำปรึกษาของครู และโครงงานที่แบ่งตามลักษณะกิจกรรม   ดังนี้

1. โครงงานที่แบ่งตามระดับการให้คำปรึกษาของครูหรือ ระดับการมีบทบาทของผู้เรียน
1)  โครงงานประเภทครูนำทาง   (Guided  Project)
2)  โครงงานประเภทครูลดการนำทาง – เพิ่มบทบาทผู้เรียน  (Less – guided  Project)
3)  โครงงานประเภทผู้เรียนนำเอง ครูไม่ต้องนำทาง  (Unguided  Project)

2. โครงงานที่แบ่งตามลักษณะกิจกรรม

 1) โครงงานเชิงสำรวจ  (Survey  Project) ลักษณะกิจกรรมคือผู้เรียนสำรวจและรวบรวมข้อมูลแล้วนำข้อมูลเหล่านั้นมาจำแนกเป็นหมวดหมู่  และนำเสนอในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อให้เห็นลักษณะหรือความสัมพันธ์ในเรื่องที่ต้องการศึกษาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

2) โครงงานเชิงการทดลอง (Experiential Project) ขั้นตอนการดำเนินงานของโครงงานประเภทนี้จะประกอบด้วยการกำหนดปัญหา  การกำหนดจุดประสงค์  การตั้งสมมติฐาน  การออกแบบการทดลอง  การดำเนินการทดลอง  การรวบรวมข้อมูล  การตีความหมายข้อมูลและการสรุป 

3) โครงงานเชิงพัฒนา สร้างสิ่งประดิษฐ์ แบบจำลอง  (Development Project) เป็นโครงงานเกี่ยวกับการประยุกต์องค์ความรู้ ทฤษฎี  หรือหลักการทางวิทยาศาสตร์หรือศาสตร์ด้านอื่น ๆ มาพัฒนา สร้างสิ่งประดิษฐ์ เครื่องมือ เครื่องใช้ อุปกรณ์  แบบจำลอง เพื่อประโยชน์ใช้สอยต่าง ๆ ซึ่งอาจจะเป็นสิ่งประดิษฐ์ใหม่  หรือปรับปรุงเปลี่ยนแปลงของเดิมที่มีอยู่แล้วให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นก็ได้  อาจจะเป็นด้านสังคม  หรือด้านวิทยาศาสตร์  หรือการสร้างแบบจำลองเพื่ออธิบายแนวคิดต่าง ๆ

4) โครงงานเชิง แนวคิดทฤษฎี  (Theoretical  Project) เป็นโครงงานนำเสนอทฤษฎี หลักการ หรือแนวคิดใหม่ ๆ ซึ่งอาจจะอยู่ในรูปของสูตรสมการ  หรือคำอธิบายก็ได้  โดยผู้เสนอได้ตั้งกติกาหรือข้อตกลงขึ้นมาเอง  แล้วนำเสนอทฤษฎี  หลักการหรือแนวคิด  หรือจินตนาการของตนเองตามกติกาหรือข้อตกลงนั้น  หรืออาจจะใช้กติกาหรือข้อตกลงเดิมมาอธิบายก็ได้  ผลการอธิบายอาจจะใหม่ยังไม่มีใครคิดมาก่อน  หรืออาจจะขัดแย้งกับทฤษฎีเดิม  หรืออาจจะเป็นการขยายทฤษฎีหรือแนวคิดเดิมก็ได้  การทำโครงงานประเภทนี้ต้องมีการศึกษาค้นคว้าพื้นฐานความรู้  ในเรื่องนั้นๆ อย่างกว้างขวาง

5) โครงงานด้านบริการสังคมและส่งเสริมความเป็นธรรมในสังคม (Community Service and Social Justice Project) เป็นโครงงานที่มุ่งให้ผู้เรียนศึกษาค้นคว้าประเด็นที่เป็นปัญหา ความต้องการในชุมชนท้องถิ่นและดำเนินกิจกรรมเพื่อการให้บริการทางสังคม หรือร่วมกับชุมชน องค์กรอื่นๆในการแก้ปัญหา หรือพัฒนาในเรื่องนั้นๆ

6) โครงงานด้านศิลปะและการแสดง (Art and Performance Project) เป็นโครงงานที่มุ่งส่งเสริมให้ผู้เรียนศึกษา ค้นคว้า นำความรู้ที่ได้จากการเรียนตามหลักสูตร โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านภาษาและสังคม มาต่อยอด สร้างผลงานด้านศิลปะและการแสดง เช่นงานศิลปกรรม ประติมากรรม หนังสือการ์ตูน  การแต่งเพลง ดนตรี  แสดงคอนเสิร์ต การแสดงละคร  การสร้างภาพยนตร์สั้น ฯลฯ

7) โครงงานเชิงบูรณาการการเรียนรู้ เป็นโครงงานที่มุ่งส่งสริมให้ผู้เรียนบูรณาการเชื่อมโยงความรู้จากต่างสาระการเรียนรู้ตั้งแต่สองสาขาวิชาขึ้นไป มาดำเนินการแก้ปัญหา หรือสร้างประเด็นการศึกษาค้นคว้า ทั้งในแง่มิติเชิงประวัติศาสตร์ ทักษะการประกอบอาชีพข้ามสาขาวิชา  การแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อม สังคม ที่ต้องนำความรู้ต่างสาขามาประยุกต์ใช้ การคิดค้นสร้างนวัตกรรมจากการบูรณาการความรู้ ฯลฯ