หลักสูตร

หลักสูตรถือเป็นหัวใจสำคัญของการจัดการศึกษา เป็นเครื่องบ่งชี้ว่าเยาวชนไทยในอนาคตควรเป็นพลเมืองอย่างไรที่สังคมไทยต้องการ และสามารถดำเนินชีวิตของตนได้อย่างมีความสุข แม้ว่าหลักสูตรจะสร้างขึ้นมาดีเลิศและเหมาะสมเพียงไรก็ตาม แต่ถ้าไม่มีการนำไปใช้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็ยากที่การใช้หลักสูตรจะบรรลุเป้าหมาย

ความหมายของหลักสูตร

นักการศึกษาได้ให้ความหมายของหลักสูตรไว้หลายประการ นักการศึกษาบางคนกล่าวว่า หลักสูตรเป็นการรวมรายวิชาทั้งหลายที่เป็นการสอนเชิงความรู้ทั้งหมดของโรงเรียนหรือสถาบันการศึกษานั้น เป็นรูปแบบของความคิด และเป็นการสืบสวนสอบสวนเกี่ยวกับปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ของโลก เป็นการจัดกิจกรรมประสบการณ์การแข่งขันให้กับผู้เรียนในกลุ่มที่สอนทำการสอนกับผู้เรียนในกลุ่มอื่น ๆ

ความหมายของแฮส (Hass. 1977 : 5 ) เขากล่าวว่าหลักสูตร คือ ประสบการณ์ทั้งมวลที่ผู้เรียนรู้แต่ละคนได้รับในโปรแกรมการศึกษา เพื่อบรรลุเป้าประสงค์อย่างกว้าง ๆ และจุดประสงค์เฉพาะ หรือหลักสูตร หมายถึง ประมวลกิจกรรมและประสบการณ์ที่มีอยู่ทั้งในและนอกหลักสูตร คือแผนซึ่งออกแบบจัดทำขึ้นเพื่อแสดงถึงจุดมุ่งหมายการจัดเนื้อหาสาระ กิจกรรมและมวลประสบการณ์ในแต่ละโปรแกรมการศึกษา เพื่อให้ผู้เรียนมีพัฒนาการในด้านต่าง ๆ ตามจุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้

ความสำคัญของหลักสูตร

ทัศนีย์ ศุภเมธี (2530) ได้กล่าวถึงความสำคัญของหลักสูตรว่า หลักสูตรเป็นหัวใจของการศึกษา เพราะหลักสูตรเป็นตัวกำหนดทิศทางให้เห็นว่าการจัดการศึกษาของประเทศนั้นเน้นหนักไปในทิศทางใด ซึ่งเป็นผลโดยตรงต่อผู้เรียน สังคมและประเทศชาติ หลักสูตรเป็นตัวนำและเป็นกรรมวิธีในการที่จะทำให้เกิดความรู้ การถ่ายทอดวัฒนธรรม การเสริมสร้างทักษะ ปลูกฝังเจตคติ ค่านิยม และการเสริมสร้างความเจริญเติบโตให้แก่ผู้เรียนได้พัฒนาไปในทุก ๆ ด้าน

เจรจา ประจันตะเสน (2546) กล่าวว่าหลักสูตรมีความสำคัญต่อการจัดการศึกษาทุกระบบ เนื่องจากหลักสูตรเป็นหัวใจของการศึกษา และเป็นตัวกำหนดทิศทางในการจัดการศึกษาของประเทศ และเป็นเครื่องมือในการพัฒนาประเทศให้ก้าวทันความเจริญและการเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์โลกในยุคสมัยนั้น

ทวี บรรจง (2534) ได้กล่าวถึงความสำคัญของหลักสูตรไว้ว่า หลักสูตรเป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งที่ทำให้ปรัชญาหรือความมุ่งหมายในการจัดการศึกษาบรรลุตามความมุ่งหมายตามแผนการศึกษาแห่งชาติ จะเห็นได้ว่าหลักสูตรมีความสำคัญต่อผู้เรียนอย่างมากมาย แต่ครูส่วนมากมักมุ่งสอนเนื้อหาวิชาครบตามหลักสูตร โดยมิได้คำนึงว่าหลักสูตรคืออะไร ดังนั้นหลักสูตรจึงไม่ได้เกิดประโยชน์แก่ผู้เรียนตามความมุ่งหมายที่กำหนดไว้

สรุปได้ว่า หลักสูตรมีความสำคัญ ดังนี้ 
1. เป็นตัวกำหนดทิศทางในการจัดการศึกษาของประเทศ
2. เป็นตัวชี้บ่งถึงความเจริญของประเทศ เพราะการศึกษาเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคน ประเทศใดจัดการศึกษาโดยมีหลักสูตรที่เหมาะสม ทันสมัย มีประสิทธิภาพ ทันต่อเหตุการณ์ และการเปลี่ยนแปลงย่อมได้กำลังคนที่มีประสิทธิภาพ
3. หลักสูตรเป็นเอกสารทางราชการ เป็นบทบัญญัติของรัฐบาลเพื่อให้บุคคลที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษานำไปปฏิบัติ

องค์ประกอบของหลักสูตร 
องค์ประกอบของหลักสูตรนับว่ามีความสำคัญอย่างยิ่งในการที่จะทำให้หลักสูตรสมบูรณ์ มีนักวิชาการและนักการศึกษา ได้เสนอองค์ประกอบของหลักสูตรไว้ ดังนี้
ทาบา (Taba , 1962) กล่าวว่า หลักสูตรไม่ว่าจะเป็นรูปแบบใด มีองค์ประกอบอย่างน้อย 4 อย่าง คือ
1. วัตถุประสงค์ทั่วไปและวัตถุประสงค์เฉพาะรายวิชา
2. เนื้อหาวิชา และจำนวนชั่วโมงสอนแต่ละวิชา
3. กระบวนการเรียนการสอน
4. โครงสร้างประเมิณผลตามหลักสูตร

ธำรง บัวศรี (2532) กล่าวว่าองค์ประกอบของหลักสูตรควรประกอบด้วย
1. จุดมุ่งหมายของหลักสูตร
2. จุดประสงค์ของการเรียนการสอน
3. เนื้อหาและประสบการณ์
4. ยุทธศาสตร์การเรียนการสอน
5. วัสดุ อุปกรณ์ และสื่อการเรียนการสอน
6. การประเมินผล

สรุปก็คือหลักสูตรควรประกอบด้วยองค์ประกอบที่สำคัญ 4 ประการ คือ
1. วัตถุประสงค์ระดับต่าง ๆ
2. เนื้อหา วิชา
3. ยุทธศาสตร์การเรียนการสอน
4. การวัดและประเมินผล

ประเภทของหลักสูตร 

1. หลักสูตรแบบเนื้อหาวิชาหรือแบบรายวิชา หลักสูตรที่เน้นการถ่ายทอดเนื้อหาวิชา
2. หลักสูตรแบบสัมพันธ์วิชา
3. หลักสูตรแบบหมวดวิชาหรือสหสัมพันธ์ จุดมุ่งหมาย ผสมผสานเนื้อหาวิชา เช่น หลักสูตรประถมศึกษา และหลักสูตรมัธยมศึกษา พ.ศ. 2503
4. หลักสูตรกิจกรรมและประสบการณ์ แนวคิดจากปรัชญาการศึกษา ปรัชญาพิพัฒนาการ (Progressivism)
5. หลักสูตรเพื่อชีวิตและสังคม หลักสูตรนี้จะยึดเอาสังคมและชีวิตของเด็กเป็นหลัก
6. หลักสูตรแกนกลาง หลักสูตรแบบนี้จะกำหนดวิชาใดวิชาหนึ่งเป็นศูนย์กลาง หรือ แกนวิชาอื่นๆ จะสนับสนุน แนวคิดจากปรัชญา ปฏิรูปนิยม (Reconstructionism)
7. หลักสูตรแบบเอกัตภาพ จัดเนื้อหาตามความเหมาะสมและความต้องการของผู้เรียนแต่ละบุคคล แนวคิดจาดปรัชญา อัตถิภาวนานิยม ( Existentialism)
8. หลักสูตรบูรณาการ เป็นการผสมผสานเนื้อหาเข้าด้วยกัน ไม่แยกเป็นรายวิชาจะเน้นที่ตัวเด็ก และปัญหาสังคมเป็นสำคัญ เช่น หลักสูตรประถมศึกษา พ.ศ. 2521 (ปรับปรุง 2533)

องค์ประกอบของหลักสูตร (Curriculum Component)

องค์ประกอบของหลักสูตรทำให้ผู้ใช้หลักสูตรทราบแนวทางในการนำหลักสูตรไปใช้ได้อย่างสอดคล้องและเหมาะสมกับเจตนารมณ์ของหลักสูตร พอสรุปจากแนวคิดเกี่ยวกับองค์ประกอบของหลักสูตร ดังนี้1. จุดมุ่งหมายของหลักสูตร (Curriculum Aims)
หมายถึง ความตั้งใจหรือความคาดหวังที่ต้องการให้เกิดขึ้นในตัวผู้ที่จะผ่านหลักสูตร
จุดมุ่งหมายของหลักสูตรมีความสำคัญเพราะเป็นตัวกำหนดทิศทางและขอบเขตใน
การให้การศึกษาแก่ผู้เรียน2. เนื้อหา (Content)
หมายถึง เนื้อหาประสบการณ์การเรียนรู้ต่าง ๆ ที่คาดว่าจะช่วยให้ผู้เรียนพัฒนา
ไปสู่จุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้ โดยดำเนินการตั้งแต่การเลือกเนื้อหาและประสบการณ์
การเรียงลำดับเนื้อหาสาระ พร้อมทั้งการกำหนดเวลาเรียนที่เหมะสม

3. การนำหลักสูตรไปใช้ (Curriculum Implementation)
หมายถึง การนำหลักสูตรไปสู่การปฏิวัติ ซึ่งประกอบด้วยกิจกรรมต่าง ๆ
(การจัดทำวัสดุหลักสูตร ได้แก่ คู่มือครู เอกสารหลักสูตร แผนการสอน และแบบเรียน ฯลฯ)
, การจัดเตรียมความพร้อมด้านบุคลากรและสิ่งแวดล้อม (การจัดโต๊ะเก้าอี้ ห้องเรียน
วัสดุอุปกรณ์ในการเรียน จำนวนครูและสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ), การดำเนินการสอน

4. การประเมินผลหลักสูตร (Evaluation)
หมายถึง การหาคำตอบว่า หลักสูตรสัมฤทธิผลตามที่กำหนดไว้ในจุดมุ่งหมายหรือ
ไม่มากน้อยเพียงใดและอะไรเป็นสาเหตุ

ลักษณะของหลักสูตรที่ดี
1. ตรงตามความมุ่งหมายของการศึกษา
2. ตรงตามลักษณะของพัฒนาการของเด็กในวัยต่างๆ
3. ตรงตามลักษณะวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีและเอกลักษณ์ของชาติ
4. มีเนื้อหาสาระของเรื่องสอนบริบูรณ์เพียงพอที่จะช่วยให้นักเรียนคิดเป็น ทำเป็นและมีพัฒนาการในทุกด้าน
5. สอดคล้องกับชีวิตประจำวันของผู้เรียน
6. หลักสูตรที่ดี ควรสำเร็จขึ้นด้วยความร่วมมือของทุกฝ่าย
7. หลักสูตรที่ดี จะต้องยืดหยุ่นได้ตามความเหมาะสมกับสภาพการณ์ต่าง ๆ
8. หลักสูตรที่ดีจะต้องให้นักเรียนได้เรียนรู้ต่อเนื่องกันไป และเรียงจากความยากง่ายไม่ให้ขาดตอนจากกัน
9. หลักสูตรที่ดีจะต้องเป็นประสบการณ์ที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวันของเด็ก
10. ต้องเพิ่มพูนและส่งเสริมทักษะเบื้องต้นที่จำเป็นของเด็ก
11. หลักสูตรที่ดีย่อมส่งเสริมให้เด็กเกิดความรู้ ทักษะ เจตคติ ความคิดริเริ่ม มีความคิดสร้างสรรค์ในการดำเนินชีวิต
12. หลักสูตรที่ดีจะต้องส่งเสริมให้เด็กทำงานอิสระและทำงานร่วมกันเป็นหมู่คณะ
13. หลักสูตรที่ดีย่อมบอกแนวทาง วิธีสอน และอุปกรณ์สื่อการสอนประกอบเนื้อหาสาระที่จะสอนไว้อย่างเหมาะสม
14. หลักสูตรที่ดีย่อมมีการประเมินผลอยู่ตลอดเวลา
15. หลักสูตรที่ดีจะต้องจัดประสบการณ์ให้เด็กเกิดความรู้ ความเข้าใจ และมีโอกาสแก้ปัญหาต่าง ๆ
16. หลักสูตรที่ดี ต้องส่งเสริมให้เด็กรู้จักแก้ปัญหา
17. หลักสูตรที่ดี ต้องจัดประสบการณ์ที่มีความหมายต่อชีวิตของเด็ก
18. หลักสูตรที่ดีต้องจัดประสบการณ์และกิจกรรมหลายๆ อย่าง
19. หลักสูตรที่ดีจะต้องวางกฎเกณฑ์ไว้อย่างเหมาะสมแก่การนำไปปฏิบัติและสะดวกแก่การวัดและประเมินผล

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *

Loading...